Ned. Wetensch.

I. J. Sloos, de man achter de Leidsche Onderwijs Instellingen (LOI) richtte in 1941 de "N.V. Nederlandsche Wetenschappelijke Boekhandel" (een pretentieuze naam) in Leiden op aan de Breestraat nr. 52, schuin tegenover de vestiging van Templum Salomonis/Burgersdijk & Niermans aan de Breestraat nr. 113. De zaak prees zich – blijkens het etiketje – aan als de boekwinkel bij uitnemendheid.

In 1952 werden de ex-directeur en een medewerker van de N.V. aangehouden op verdenking van forse malversaties/valsheid in geschrifte, waardoor nogal wat klanten ernstig gedupeerd waren. De ex-directeur werd na 2 ½ maand hechtenis in vrijheid gesteld. Een en ander betekende wel – voor zover ik heb kunnen nagaan – het einde van de boekhandel. 

Mulder

De muziekhandel van Cor. A. Mulder, voorheen L. Valk, Breestraat nr. 109 in Leiden heb ik kunnen traceren tussen 1918 en 1925. In 1921 mag hij zich hofleverancier noemen en hij presenteert zich dan als aanbieder van de grootste muziekcollectie in Leiden. Er wordt veel bladmuziek aangeboden, maar ook bundels met kinderliedjes. In 1925 functioneert de winkel ook als concertbureau. Vol trots meldt Mulder dan dat winkel al 130 jaar bestaat. Dat zou dus betekenen dat deze muziekhandel al in 1795 werd opgericht. Hoe dan ook, na 1925 verlies ik het spoor van Cor. A. Mulder.

Van de voorgeschiedenis kan ik slechts melden dat L. Valk in 1901 genoemd wordt als pianostemmer bij de muziekhandel van Wed. A.A. Peltenburg & Zoon, op hetzelfde adres Breestraat nr. 109, over het stadhuis. In 1908 zet L. Valk de zaak zelfstandig voort om hem in 1918 dus over te doen aan Mulder.    

Mounier

Dit etiket had ik eigenlijk eerder in de alfabetische volgorde moeten behandelen, maar pas recent ontdekte ik waar v. I. op slaat.

Corneille Adrien van Immerseel Mounier (1816-1866), zoon van de predikant van de Waalse gemeente in Leiden (Daniel Mounier) was boekhandelaar aan de Kloksteeg, Wijk IV, no. 812. De boekhandel werd in 1842 geopend. Het hier afgebeelde etiket stamt uit de beginperiode, want in 1849 was de winkel al verhuisd naar de Bloemmarkt (huidige Boommarkt).  Over het karakter van de boekhandel heb ik geen gegevens kunnen vinden. Wel over de activiteiten van Mounier als uitgever. Hij gaf diverse dissertaties uit. Daarnaast was hij jaren lang de uitgever van het Jaar- en Adresboekje voor de Stad Leyden. In 1854 bevindt de winkel zich op de Oude Singel bij de Beestenmarkt.

In 1846 was van Immerseel Mounier mede-oprichter van de Leidse schaakvereniging Palamedes. Zoals veel boekhandels in de 19^e eeuw had Mounier ook een advertentiebureau. Een voorbeeld van een advertentie die door hem geplaatst werd: “Den 13den November is vermist een rood langharig Engelsch hondje, met lange ooren, hebbende een halsbandje waaraan drie belletjes; op het plaatje staat de naam A.J.S. Methorst. Degene die het terug brengt, zal genereus beloond worden”.

Op de Oude Singel heeft de zaak het niet meer lang volgehouden. In 1855 handelt van Immerseel Mounier in een vennootschap met H. Vogelvanger in boter en kaas. Een merkwaardige carriere-switch.

Corneille Adrien van Immerseel Mounier overleed in 1866 in Amsterdam.

Mekel

In het verleden verkochten muziekhandels naast platen en instrumenten vaak ook boeken over muziek en vooral bladmuziek. Om die reden komen met enige regelmaat muziekhandels in mijn verzameling voor. Zo ook de muziekhandel van Joh. J. Mekel aan de Haarlemmerstraat nr. 259 in Leiden. De zaak heeft in de loop van de tijd op meerdere adressen gezeten, te weten Lokhorststraat nr. 27a, Haarlemmerstraat nr. 237a, Pelikaanstraat nr. 25, maar het langst op de Haarlemmerstraat nr. 259, hoek Pelikaanstraat.

Joh. J. Mekel, geboren in Groningen, (1895-1973) was van alle markten thuis. Hij handelde in piano’s en orgels, was piano- en accordeonstemmer en verkocht natuurlijk ook platen. Het afgebeelde stempel komt uit een boek over een componist. Hij startte de zaak in 1918. De nadruk kwam steeds meer te liggen op de handel in instrumenten en zijn werk als stemmer. Opgeschrikt door een onverwachte knal sprong er in 1929 een paard, dat een melkkar trok, dwars door de etalage van Mekel  aan de Haarlemmerstraat nr. 259-261.

In 1940 blijkt de muziekhandel opgeheven en is Mekel een dancing/dansschool begonnen op de Hogewoerd nr. 87, maar in de 60-er jaren is er op dat adres alleen nog sprake van een “zaal Mekel” waar voornamelijk vergaderingen werden gehouden en, niet te vergeten, concerten van de Jazz Club Leiden.

Mekel overleed in 1973.

 

Matveld

Al in 1853 was er in de regio Leiden een boekhandelaar genaamd Matveld actief. Het gaat om Hermanus Johannes Theodorus Matveld, die een boekwinkel heeft in Warmond. Hij treedt ook op als uitgever van kinder- en jeugdboeken. Eén van zijn uitgaven: “Oost, west, t’huis best. Poëzy en proza voor het opkomend geslacht”. In 1854 vestigt hij zich op de Hoogewoerd, over de Koenesteeg, Wijk 3, no. 396 in Leiden. De winkel heeft dan al veel meer het karakter van een kantoorboekhandel. Er worden zelfs snuifdozen en sigarenkokers verkocht. Matveld gaf in die tijd ook heel veel ansichtkaarten uit. In 1868 doet hij de zaak over aan T. J. de Lincel, die nog geruime achter zijn naam H. J. Th. Matveld vermeldt.

In 1897 blijkt een H.J.Th. Matveld naast een kantoorboekhandel aan de 2e

Wagenstraat nr. 127 in Den Haag ook een winkel te hebben aan de Paardesteeg nr. 4 in Leiden. Curieus: hij is op zondag tot 4 uur geopend. Of het hier om dezelfde boekhandelaar gaat die eerder in Warmond en op de Hoogewoerd actief was, durf ik niet met zekerheid te zeggen. Wat wel zeker is: hij wordt in 1900 opgevolgd door zijn zoon Willem Matveld. Het assortiment bestaat dan uit schrijfbehoeften, teeken- en schoolbehoeften, papier-, kantoor- en schilderbehoeften en fröbelspelen. Uit één van de etiketjes kan worden afgeleid dat er in ieder geval ook inktpotten over de toonbank gingen. In 1908 werd de Paardesteeg op de schop genomen en in 1909 werd – mede naar aanleiding van de geboorte van prinses Juliana – de naam gewijzigd in Prinsessekade. De winkel bevindt zich dan op nr. 2.

Willem Matveld overleed in 1939. In dat jaar werd ook de opheffingsuitverkoop gehouden.

     

Manifest

In oktober 1982 werd de Linkse Boekhandel Manifest geopend aan de Hooglandse Kerkgracht nr.4, hoek Koppenhinksteeg in Leiden in het pand van de voormalige drukkerij van de firma IJdo. De initiatiefnemers waren ex-werknemers van de eveneens links georiënteerde boekhandel Ruward, die niet zo lang daarvoor de deuren sloot. Hilde van Dijk en Arthur Straathof waren de pioniers. De winkel werd uitsluitend bemand met vrijwilligers. Zo’n 10-15 personen per week, die in ieder geval minimaal elk 15 uur dienst hadden. Na verloop van tijd werd in de naam het woord Linkse weggelaten omdat dit onvoldoende de lading dekte. Manifest zag zich liever aangemerkt als progressieve boekhandel.

Bij het 10-jarig bestaan hadden er ca. 70 mensen meegewerkt. Met uitgevers die de zaak en haar oogmerken een goed hart toedroegen (zoals Van Gennep, Pegasus, De Geus etc.) werd een zogenaamde depotregeling afgesproken (pas betalen als het boek verkocht is). In de loop der jaren werd het steeds moeilijker het hoofd boven water te houden. Dat lot deelde Manifest met nogal wat andere linkse boekhandels in het land. Toen de warenmarkt  van de Hooglandse Kerkgracht verdween, die voor flink wat publiek zorgde, gaf dat nog een extra negatieve impuls. In 1998 werd de winkel opgeheven.

 

Los

 

De huidige eigenaar van boekhandel De Kler (Los) is niet de eerste met deze naam die in Leiden boeken verkoopt. In 1885 opende (na eerst 6 jaar in de leer geweest te zijn bij boekhandel S. C. van Doesburgh). Gijsbert Los (1861-1928) een boekhandel aan de Hoogewoerd nr. 65.

Hij zette met grote letters de volgende tekst op de muur van het pand “Binnen- en buitenlandsche boek-, papier- en kunsthandel, Hollandsche leesbibliotheek, leesinrichting van Fransche, Engelsche, Duitsche en Hollandsche tijdschriften, advertentiebureau”. Een man met ambitie! De tekst is nog altijd te bewonderen.

Los trad ook op als uitgever van veel christelijke lectuur, o.a. diverse publicaties van J. H. Gunning, die ook redacteur was van het christelijk weekblad Pniël (vanaf 1892). Dit tijdschrift werd ook door de nederlands-hervormde Los uitgegeven. Met veel succes. Op het hoogtepunt liep de oplage tot in de tienduizenden. Maar Los gaf ook dissertaties en muziekstukken uit. Ik noem één dissertatie. “Eigendom van de ijskorst op ondergeloopen land” door F. B. S. van Leeuwen. De ijskorst is niet meer actueel, ondergelopen land wordt het waarschijnlijk weer, als we zo door gaan. Alleen nog antiquarisch verkrijgbaar.

Het tijdschrift Pniël heeft de boekhandel van Los niet van de ondergang kunnen redden. In juli 1916 ging de zaak na 30 jaar failliet.