Boekenwurm Hilversum

Het Amsterdamse boekhandelsgeslacht Pfann opende vanaf eind jaren ’30 in Amsterdam, maar ook verspreid over het land, diverse vestigingen, vaak onder de naam “De Boekenwurm”. De vestiging in Hilversum, waarvan hier 3 stempels zijn afgebeeld, werd rond 1937 geopend op het adres Langgewenscht nr. 42. Vanaf 1941 bevond de zaak zich op het adres Groest nr. 17b (ook wel nr. 17), hoek Leeuwenstraat. De Boekenwurm kocht 2e hand boeken in , maar ook fondsrestanten en timmerde vooral aan de weg met 2e hands school- en studieboeken. Het antiquariaat heeft tot ca. 1988 bestaan, maar was vanaf 1979 niet meer in het bezit van Pfann. De Boekenwurm was onder de nieuwe eigenaren A. Neek en D. F. Koemans gespecialiseerd in boeken over auto’s. Hieronder uitgebreidere informatie over het “Pfann-imperium” die ik eerder plaatste. Tussen 1919 en 2006 waren 3 generaties Pfann in Amsterdam actief als boekhandelaar/antiquaar. Hendrik Daniël Pfann I (1889-1957), van oorsprong banketbakker, begon in 1919 met een boekenstal op het Amstelveld. Daarvóór had hij al een zaak in Haarlem. In 1924 begon hij een antiquariaat naast de ingang van de Oude Manhuispoort (Oude Manhuispoort nr. 1A). Zijn zaak werd toen bij het publiek aanbevolen door de bekende uitgever/veilinghouder G. Theod. Bom. Behalve de winkel had hij ook een kast (later 3) in de poort (kast 1-2-3). Pfann was gespecialiseerd in dure 17e en 18e eeuwse boeken en prenten. De naam van het antiquariaat luidde toen “In ’t Oude Boeckhuys”. Uit een advertentie: “In ’t Oude Boeckhuys kunt gij lesen, wie de nieuwe mensch sal wesen”. Pfann stond bekend als een bevlogen boekhandelaar , een echte liefhebber. Eind jaren ’20 wordt als 2e vestiging genoemd O.Z. Achterburgwal nr. 227 en in november 1936 wordt er een vestiging geopend op de Grimburgwal nr. 13. Daar zou het trouwens niet bij blijven. In de jaren ’50 werd een zaak geopend op de Kalverstraat nr. 173, die alleen ’s winters functioneerde, want in de zomer zat er een ijssalon in het pand. Rond deze tijd werd de naam van de zaak gewijzigd in “De Boekenwurm”. Na het overlijden van Hendrik Pfann I in 1957 zette Hendrik Daniël (Henk) Pfann Jr II (1911-1974) de zaak voort. Onder zijn leiding, maar ook al eerder in de jaren ’40 en ’50, zouden er diverse vestigingen bij komen, allemaal onder de naam “De Boekenwurm”. Een opsomming: Hilversum (vanaf 1937 – Groest nr. 17B), Den Haag (jaren ’60 – Korte Poten nr. 9), Apeldoorn (jaren ’50 – Hoofdstraat nr. 18), Amsterdam (Rosenboomsteeg nr. 10 en Nieuwe Looiersstraat nr. 114) en Haarlem (na 1966). In 1964 werd een groot pand betrokken op Spui nr. 1, hoek Rokin. De naam: “Antiquariaat H. D. Pfann”. Henk Pfann deed ook veel met ramsch en was duidelijk een concurrent van De Slegte. Hij importeerde ook boeken uit Engeland. Met Hendrik Daniël (Henk) Pfann Jr. III (1940-2006) deed de 3e generatie zijn intrede. Hij werd ook actief als uitgever. Bekend werd de herdruk op pocketformaat van de Atlas van Fouquet. Onder het pseudoniem Mosis Sneeuw leverde hij Loesje-achtige teksten aan het Parool. In de jaren ’70 werd de zaak enkele keren getroffen door een brand en in 1977 werd een flink deel van de voorraad geveild bij Van Gendt Auctions. In oktober 1979 besloot Henk Pfann de winkels (incl. Spui nr. 1) te sluiten. Door gebeurtenissen in de privé-sfeer kampte hij met psychische problemen. Ook het pakhuis op de Herengracht werd ontruimd. Maar hij ging nog wel tot 2006 door in de Oude Manhuispoort. Hij was een bekende Amsterdammer en viel o.a. op door het feit dat hij zich altijd met een bakfiets in de vorm van een bijbel door de stad verplaatste.

Boeken-centrale Hilversum

M. J. Hendriks exploiteerde in de jaren ’50 een leesbibliotheek genaamd “Boeken-centrale” en een kantoorboekhandel op het adres Kleine Drift n. 29 in Hilversum. De zaak werd in 1963 opgeheven.

Blommesteijn Hilversum

Boekhandel M. Blommesteijn heb ik al behandeld in de reeks boekhandels in Bussum, waar een filiaal van de zaak gevestigd was. Omdat de hoofdvestiging zich in Hilversum bevond, herhaal ik hier tekst en afbeeldingen nog een keer.

M. Blommesteijn nam rond 1901 de al uit 1859 daterende boekhandel van Johs Geradts in Hilversum over. Hij bleef nog geruime tijd vermelden “v/h Johs Geradts”. Het ging om een boek- en papierhandel/handelsdrukkerij /advertentiebureau. De boekhandel bevond zich op de Kerkstraat nr. 40. De drukkerij was enige tijd gevestigd op de Kerkstraat nr. 6, b/d Groest. De zaak gaf ook enkele publicaties uit. Zo verscheen in 1902 “Boerenorganisatie door middel van Raiffeisenbanken”, door J. H. van Laak. Rond 1928 verhuisde de boekhandel naar Kerkstraat nr. 14 en in 1947 werd een filiaal geopend in Bussum, aanvankelijk op het adres Veerstraat nr. 37, maar al snel daarna op de Brinklaan nr. 83a. Het Bussumse filiaal heeft tot ca. 1961 bestaan. In 1964 prijst Blommesteijn zich aan als “de grootste rooms-katholieke boekhandel van het Gooi”. De beide zaken werd altijd geleid door leden van de familie Blommesteijn. Enkele namen: F. J. Blommesteijn (haalde in 1940 het diploma Vakbekwaamheid Kantoorboekhandel), Henricus Johannes (Harry) Blommesteijn (overleed in 1958), J.M. Blommesteijn- Meesters en in de laatste periode L. J. M. Kamer (aangetrouwd). In de jaren ’60 werd de zaak een naamloze vennootschap. In juli 1970 werd het faillissement uitgesproken.

Bijbel-In Hilversum

Er zijn in Nederland verschillende evangelische boekhandels geweest met de naam “Bijbel-In”. In Delft, Haarlem, Vlaardingen én, nog steeds in Hilversum. Deze evangelische boekhandels ressorteren vaak onder een stichting en draaien meestal grotendeels op vrijwilligers. De “Bijbel-In” in Hilversum werd in 1973 opgericht. Tot 2020 worden er 2 dicht bij elkaar gelegen adressen vermeld, te weten Groest nr. 86 en Hilvertshof nr. 115. Naast boeken verkoopt de zaak, zoals gebruikelijk in evangelische boekhandels, ook CD’s, wenskaarten, cadeau’s en religieuze voorwerpen. In 2020 verhuisde de winkel naar de Schoutenstaat nr. 15. In 2023 werd het 50-jarig jubileum gevierd.

Benjamin Hilversum

De boekhandel van de firma E. Benjamin wordt voor het eerst vermeld in 1903 op het adres Koningsstraat nr. 145 in Hilversum. Er was ook een leesinrichting en leesbibliotheek aan de zaak verbonden met de naam “Elck wat wils” (catalogus 10 cent, 5 cent per dag per deel). Vanaf 1906 wordt in advertenties vaak bij de naam van de zaak F. W. Schaaf vermeld (vermoedelijk de nieuwe? eigenaar). In 1911 verhuist de winkel naar de Havenstraat nr. 7, bij de Kerkstraat. Dan is er sprake van een leesbibliotheek in 4 talen (3000 nummers) en een leesinrichting met vrije keuze uit 75 tijdschriften eveneens in 4 talen. De zaak functioneerde ook als agentschap van de “Nieuwe Courant”. Gesignaleerd tot 1924.

Astra Hilversum

Rond 1902 opende Albert Hendrik Kroes op het adres Leeuwenstraat nr. 2 (ook wel nr. 2a) in Hilversum een boekhandel/drukkerij. Na verloop van tijd (in ieder geval in 1906) kreeg de zaak de naam “Astra”. Er was ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden (2 cent per dag, stuiver per week). Per 1 januari 1907 werd de zaak overgenomen door A. Beek Jr. die wel de naam “Astra (Fa. A. H. Kroes)” handhaafde. Het bedrijf presenteerde zich toen als boek-, papier-, muziek- en kunsthandel. In mei 1907 verscheen bij Astra een “Wandelkaart voor Gooi en Eemland, waarop de streek van Naarden tot Soest”. In 1908 kondigde Beek aan dat hij iedere zaterdagavond aanwezig was in café “Voorwaarts” in Utrecht voor de verkoop van goede en goedkope boeken. Een en ander kon niet voorkomen dat de zaak in 1910 failliet verklaard werd.

Amsterdamsche Hilversum

De “Amsterdamsche Boekhandel” op het adres Langestraat nr. 22 in Hilversum moet al vóór 1925 bestaan hebben, want op 7 november 1925 wordt de heropening aangekondigd. De zaak kende ook een leesbibliotheek-afdeling, “Amsterdamsche Leesbibliotheek”, waar voor 8 cent zonder statiegeld boeken geleend konden worden. De eigenaar van de zaak was vermoedelijk P. H. Tengler. In 1935 ging de winkel over in handen van J. W. Francken die hem voortzette als “Francken’s Kantoorboekhandel”. In 1936 werd de zaak al weer overgenomen door een “niet erkende” leesbibliotheekhouder.