Schaaf Hilversum

Frederik Willem Schaaf (1883-1928) vestigde zich, naar eigen zeggen, in 1900 als boekhandelaar in Hilversum. Daar heb ik geen bewijs van kunnen vinden, maar zeker is dat hij rond 1909 eigenaar werd van boekhandel E. Benjamin op het adres Koningsstraat nr. 145. De aan de zaak verbonden leesinrichting/leesbibliotheek droeg de naam “Elck wat wils” (75 soorten tijdschriften in 4 talen, leesbibliotheek 3000 nummers). Geruime tijd bleef Schaaf de naam Benjamin nog vermelden: “Boekhandel F. W. Schaaf (firma E. Benjamin)”. In 1911 werd de winkel verplaatst naar Havenstraat nr. 107 (een paar jaar later nr. 7), bij de Vaartweg. Najaar 1927 verhuisde de firma naar de Vaartweg nr. 1 (later nr. 1-3). Toen de oprichter in 1928 overleed, zette zijn weduwe, mevr. F. W. Schaaf-Sollmann (1883-1963) de zaak voort. Inmiddels was er ook sprake van een electrische drukkerij onder de naam “De Arend”. Incidenteel trad de boekhandel ook op als uitgever. Zo verscheen in 1932 “Hilversum als woonplaats” (een gids voor nieuwe bewoners, met een voorwoord van de burgemeester). In februari 1942 deelde Schaaf’s Boekhandel mee voorlopig op maandag gesloten te zijn i.v.m. kolenschaarste! De leesbibliotheek-afdeling werd in 1946 opgeheven. In 1947 gaf de zaak opnieuw een gids uit met de titel “De Hilversumsche vraagbaak geeft antwoord!”. In de jaren ’50 wordt naast de weduwe Schaaf als eigenaar haar schoonzoon Francois Renou (1915-2001) genoemd. Renou schreef meerdere publicaties over Het Gooi en Hilversum. Hoe lang de zaak nog bestaan heeft, is mij niet bekend.

Rozenbeek Hilversum

Barend Cornelis Rozenbeek Hzn. (1889-1940) ging in 1918 van start met een algemene boek- en kunsthandel op het adres ’s-Gravelandscheweg nr. 4B in Hilversum. In 1926 verhuisde de zaak naar de Schoutenstraat nr. 2, tegenover C&A, bij het postkantoor. Rozenbeek gaf in 1924 het volgende, nuttige boekje uit: “Beknopte boekhouding voor den boekhandelaar”, door Enneller. In de jaren ’20 was Rozenbeek betrokken bij de oprichting van de “Coöperatieve Vereeniging Hilversumsche Vereenigde Schoolboekhandel”. Barend Rozenbeek was ook actief als bestuurslid van de boekhandelaarsvereniging. In 1934 werd er een aparte uitgeverij-afdeling actief. Rozenbeek ging daarvoor een samenwerking aan met Pieter Johannes Venemans, wat leidde tot: Uitgeverij Rozenbeek & Venemans. Tussen 1934 en 1940 gaf men een groot aantal publicaties uit. In 1941 verhuisde de uitgeverij naar Schiedam. Na het overlijden van de oprichter in 1940 nam zijn weduwe mevr. E. M. Rozenbeek-Stoffels het roer over. In de jaren ’50 is de zaak een commanditaire vennootschap. De leiding is dan in handen van H. B. Rozenbeek en J. H. Ywema. In 1972 gaf boekhandel Rozenbeek “De geschiedenis van Gooiland” uit, geschreven door D. Th. Enklaar en A. C. J. Vrankrijker. De zaak heeft zeker tot 1979 bestaan.

Poelgeest Hilversum

Naast de door de Duitsers in beslag genomen zaak van David Pach (“De Volksche Boekhandel, v/h D. Pach”) kende Hilversum in de oorlog nog een andere nationaal-socialistische boekhandel. Op het adres Langestraat nr. 61 had H. van Poelgeest tussen 1940 en 1944 de “Nationaal Socialistische Boekerij”. “Steeds in voorraad “Mijn kamp” van de Führer in prachtband”. De zaak functioneerde tevens als agentschap voor de bladen “Hamer” en “Volk en vaderland”.

Pach Hilversum

De joodse boekhandelaar David Pach (1881-1942) begon rond 1907 een zaak op het adres Burmanstraat nr. 32 in Amsterdam (hier eerder ter sprake gebracht). In 1912 verhuisde hij naar Hilversum, waar zijn boek-, papier- en plaathandel zich bevond op het adres Leeuwenstraat nr. 6. In 1922 werd de winkel verplaatst naar de Leeuwenstraat nr. 13 (uit een advertentie: “het ruimste krantenhuis”). De zaak beschikte ook over een leesbibliotheek-afdeling (5 cent per deel per week, 3 boeken per week 10 cent, catalogus beschikbaar). Waar Pach’s politieke voorkeur lag, blijkt o.a. uit de bladen waarin hij adverteerde, bijvoorbeeld “Bevrijding, orgaan van de Bond van religieuze anarcho-communisten”. Het blad “De Vrije Socialist” was bij Pach los verkrijgbaar. Loten voor de “Joodsche Invaliden Loterij” konden bij hem aangeschaft worden. In 1934 trad Pach ook op als uitgever van : “ Hallo! Is hier de V.A.R.A.? wáár blijft dan het vrije woord?”, door G. J. Zwertbroek. In 1933 protesteerde hij openlijk tegen de boekverbrandingen in Nazi-Duitsland. Het zal dan ook niet verbazen dat zijn boekhandel in 1942 door de bezetter werd omgetoverd tot “De Volksche Boekhandel, v/h D. Pach”. De leesbibliotheek werd toen opgeheven. Deze foute boekhandel beval in advertenties speciaal aan: “Die Wehrmacht/Das Buch des Krieges 1940/1941”. Na de oorlog werd de zaak weer voortgezet door S. Pach, kennelijk met een 2e hands afdeling, want in advertenties werden “boeken en bibliotheken” te koop gevraagd. Rond 1951werd de zaak voorgezet door W. P. (Wout) Vuyk: “Wout Vuyk Internationale Boekhandel, v/h D. Pach”.

Oosten Hilversum

In november 1931 ging mevr. G. Hennink-Oostergetel van start met een boekhandel/leesbibliotheek onder de naam “Het Oosten” op het adres Jan v.d. Heijdenstraat nr. 43, naast de N.S.F. Vanaf 1933 was het huisnummer 45a. De winkel functioneerde ook als bijkantoor van de Gooi- en Eemlander. In 1954 bood mevr. Hennink in een advertentie “2000 uitgerangeerde dubbele bibliotheekboeken” te koop aan, waaronder 200 jongens- en meisjesboeken. In juli 1961 deed zij de winkel over aan L. J. Vogelenzang. In februari 1966 werd de zaak opgeheven.

Nova Hilversum

In 1937 begon de landbouwcrisiscontroleur P. L. Kleppe op het adres Loosdrechtscheweg nr. 1 in Hilversum een (kantoor)boekhandel, annex leesbibliotheek onder de naam “Nova”. Gesignaleerd tot 1959.

Nooitgedacht Hilversum

De firma C. van Meningen & Zn. exploiteerde tussen 1954 en 1958 een leesbibliotheek in Hilversum onder de naam “Nooitgedacht”. De zaak was gevestigd op het adres Herenstraat nr. 41B, kruispunt met de Veemarkt. Op één van de stempels wordt vermeld dat het naast de leesbibliotheek ook om een boek- en kantoorboekhandel ging. De firma Van Meningen deed in ieder geval tussen 1954 en 1962 ook in 2e hands boeken en tijdschriften. In 1957 meldde men in een advertentie 20 cent per stuk te willen betalen voor in goede staat verkerende nummers van de tijdschriften Eva, Revue, Margriet etc. Blijkens één van de stempels moet de leesbibliotheek ook ooit eigendom geweest zijn van de firma Bart. In welke periode is mij niet bekend. Vanaf 1958 werd de firma Van Meningen actief als uitgever van pocket-strips. Op grote schaal: er verschenen tussen 1958 en ca. 1975 meer dan 1700 titels!