Geerts Hoorn

Pieter Geerts (1849-1915) vestigde zich in 1874 als boekhandelaar in Elburg. Hij wordt aan toekomstige klanten van harte aanbevolen door een aantal boekhandelaren bij wie hij eerder werkzaam was: T. Kouwenaar, P. Kluitman, H. A. Kramers, H. C. A. Thieme en de firma J. Visser. Per 1 mei 1876 verhuist hij naar Hoorn, waar hij de debietzaak/leesbibliotheek van P. J. Persijn had overgenomen op het adres Groote Noord nr. 97. Al vanaf 1878 trad hij met enige egelmaat ook op als uitgever. In dat jaar verscheen: “Johannes Swammerdam in de lijst van zijn tijd”, door Rinse Sinia. In 1885 verscheen: “Onze nieuwe meid : blijspel met zang in één bedrijf”, door C. Christiaans. Er verschenen bij Geerts ook periodieken. Twee voorbeelden: “Advertentieblad voor Medemblik, omliggende gemeenten en De Streek” en “West-Friesland, N.H.-sche Courant”. Vanaf 1898 gaat Geerts als uitgever samen werken met W. Kops. Er verschijnen daarna tot 1906 diverse publicaties met het impressum “Geerts & Kops”. In de jaren ’10 presenteert de zaak zich als “Boek-, muziek- en papierhandel/drukkerij/leesinrichting in 4 talen P. Geerts”. In juli 1915 na het overlijden van de eigenaar, werden boekhandel en drukkerij, gelegen op gunstige stand, ter overname aangeboden. Zonder succes, want niet lang daarna werd de drukkerij geveild bij G. Theod. Bom & Zonen in Amsterdam.

Bouman Hoorn

In november 1920 openden H. Bouman en M. Weyling op de Veemarkt nr. 21, naast de Noorderkerk in Hoorn een boek- en papierhandel/binderij en electrische drukkerij onder de naam “Fa. Bouman & Co.” De drukkerij, achter de winkel gelegen, adverteerde o.a. met “rouwbrieven in stijlvolle uitvoering”. In de jaren ’50 werd de plaats van H. Bouman ingenomen door J. B. van Bockxmeer. Gesignaleerd tot ca. 1964.

Boldingh Hoorn

Op 25 april 1855 opende Claas Boldingh Hzn. een boek-, papier- en muziekhandel, boekbinderij, leesbibliotheek en leesinrichting in 4 talen op het adres Kaasmarkt (ook bekend onder de naam “Roode Ster”) nr. 12 in Hoorn. Vanaf het begin was hij lid van de boekhandelaarsvereniging. Merkwaardig is de melding in augustus 1874 dat de zaak failliet verklaard is. Er moet onmiddellijk een doorstart gemaakt zijn, want direct daarna staan er al weer advertenties van het bedrijf in de krant. Tussen 1870 en 1908 trad de firma Boldingh ook regelmatig op als uitgever. Zo verscheen in 1876 de curieuze titel “Speculeeren , of misdadig uit kinderliefde”, door J. Broekhoff Jzn. Claas Boldingh overleed in 1886. Aanvankelijk zette zijn weduwe de zaak voort, maar in november 1890 droeg zij het bedrijf over aan haar zoon, A. C. (Adriaan Cornelis) Boldingh, die al 10 jaar in de zaak werkzaam was. Hij was ook maatschappelijk actief, bijvoorbeeld als secretaris van de Volksbond Vereeniging tegen drankmisbruik. In 1915 wordt het 60-jarig bestaan gevierd. Adriaan Cornelis Boldingh overlijdt in 1930. Opnieuw zet een weduwe Boldingh de winkel voort. Na haar overlijden in 1940 wordt de zaak opgeheven en het pand op de Kaasmarkt wordt dan publiekelijk geveild.

Boekenhoek Hoorn

Een leesbibliotheek waarover ik helaas geen gegevens heb kunnen vinden: “De Boekenhoek” in de Nieuwsteeg nr. 25 in Hoorn.

Bijhouwer Hoorn

N. (Nicolaas) Bijhouwer begon in 1943 een leesbibliotheek met de naam “Elck wat wils” op het adres Nieuwsteeg nr. 47 in Hoorn. Daarvoor was hij vertegenwoordiger van drukkerij/uitgeverij West-Friesland. In 1944 startte hij naast de bibliotheek ook een postzegelhandel. Hij was zelf een fanatieke verzamelaar. Op het afgebeelde etiket wordt de zaak ook gepresenteerd als boekhandel, maar daar heb ik geen bewijs voor gevonden. Nicolaas Bijhouwer werd later als eigenaar opgevolgd door zijn zoon H. N. (Henk) Bijhouwer. De postzegelhandel heeft zeker tot in de jaren ’80 bestaan.

Berkum Hoorn

Vanaf ca. 1915 had de weduwe S. van Berkum op het adres Nieuwsteeg nr. 23 in Hoorn een winkel waar aanvankelijk de nadruk heel duidelijk lag op het aanbod van religieuze artikelen (hangkruisen, kerkboeken, rozenkransen etc.). Daarnaast verkocht men ook lederwaren, sigarenkokers en serviesgoed. In de jaren ’20 begint de zaak meer te lijken op een boek- en kantoorboekhandel. Men adverteert met jongens- en meisjesboeken, passerdozen, vulpenhouders etc. De boekhandel wordt in de 2e helft van de jaren ’60 nog vermeld, maar later is dit familiebedrijf een andere richting in geslagen. Op het oude vertrouwde adres bevindt zich nu “Van Berkum Koken en Tafelen”, een speciaalzaak op het gebied van keukeninrichting in de ruimste zin van het woord (eigenaar Wim van Berkum). Familiebedrijven van meer dan 100 jaar oud, ze zijn er nog!

Bakker Hoorn

In 1879 begonnen de broers Arie en Maarten Bakker, samen met hun vader, een galanterie-zaak op het adres Nieuwsteeg nr. 10 in Hoorn. Het assortiment bestond o.a. uit porselein, aardewerk, luxe huishoudartikelen, speelgoed, kinderparaplu’s etc. In 1885 verhuisde de zaak naar een pand aan de overkant, Nieuwsteeg nr. 11. Rond 1890 werd de winkel verplaatst naar de Nieuwstraat nr. 19 en in 1907 werd het pand op nr. 17 erbij gekocht. Inmiddels was er naast de galanterie-winkel ook sprake van een handel in boeken, kantoorartikelen en muziek. De boekhandel gaf ook prentbriefkaarten uit. In 1910 werd een 2e vestiging geopend op Nieuwstraat nr. 22, hoek Muntstraat. Op nr. 17/19 zat de galanteriewinkel, op nr. 22 de boekhandel. Aan de boekhandel was ook een leesinrichting/leesbibliotheek in 4 talen verbonden. In 1917 wordt de winkel op Nieuwstraat nr. 17 overgenomen door Piet Zwagerman, die zich er vestigt als manufacturier. Per 1 januari 1920 droeg Arie Bakker de boekhandel over aan zijn zoon Dirk. Zijn broer Maarten is dan al naar Amsterdam vertrokken waar hij naar verluidt een fietsenstalling begon. In de jaren ’20 is er ook sprake van een electrische drukkerij en ook voor bindwerk kon men bij Bakker terecht. Tot in de jaren ’30 is er ook nog steeds sprake van een galanteriehandel. In 1957 kwam het bedrijf in handen van Dirk Baker (II), de zoon van Dirk Bakker (I). De leesbibliotheek werd in 1960 opgeheven. In 1996 werd Rob Bakker eigenaar. In 2005 werd de winkel grondig verbouwd, maar enkele jaren later werd boekhandel Bakker BV opgeheven.

Schermer Hoogwoud

De kantoor-, boek- en muziekhandel van A. Schermer in Hoogwoud zou actief geweest zijn in de periode 1965-1975. De bibliotheek werd later overgenomen door mevr. E. J. Mol-Met, vermoedelijk een werkneemster bij Schermer. Nadere gegevens ontbreken helaas.

Hauwert Hoogkarspel

Gerrit Hauwert begon kort na de oorlog met een boek- en kunsthandel in Hoogkarspel. De zaak was gevestigd op het adres Streekweg nr. 267, naast het gemeentehuis. In de jaren ’70 werd de oprichter opgevolgd door Rita en P.G. J. (Piet ) Hauwert. De zaak gaf veel ansichtkaarten uit. In de jaren ’80 wordt in advertenties de aandacht gevestigd op de kantoormachines in het assortiment. In 2012 werd de zaak opgeheven.

Stevens Hoofddorp

Boekhandel Stevens werd in 1990 in Hoofddorp opgericht door P. G. J. (Paul) Stevens op het adres Polderplein nr. 101. De zaak was aangesloten bij de Libris inkoopcombinatie. Later verhuisde de winkel naar de Nieuweweg nr. 63. Begin deze eeuw is de zaak een besloten vennootschap geworden. Rond 2010 werden Erik van Itterzon en Lisa Snijders eigenaar. Begin 2025 verkochten ze de zaak aan Jeroen Stumpel, die in Noord-Holland al 12 andere boekhandels exploiteerde.

Grieken Hoofddorp

De boek- en kantoorboekhandel, annex leesbibliotheek van M. C. van Grieken was tussen 1960 en 1979 gevestigd in Hoofddorp. Aanvankelijk op het adres Marktplein nr. 24, later op de Kruisweg nr. 979. De leesbibliotheek-afdeling werd in februari 1965 opgeheven.

Deddens Hoofddorp

Geert Deddens (1881-1950) startte rond 1906 met een boekhandel en drukkerij op het adres Kruisweg nr. 965 (ook wel nr. 965-967) in Hoofddorp. In 1917 nam hij de boekhandel van A. van de Stadt in Hoofddorp over. De eenmanszaak werd in 1949 omgezet in een vennootschap met als vennoten G. Deddens en D. Deddens. Na het overlijden van de oprichter in 1950 ging de zaak verder als “Boek-, papier- en muziekhandel/handelsdrukkerij D. Deddens”. De firma had ook een leesbibliotheekafdeling onder de naam “Blauwe Bibliotheek” (opgeheven in 1962). Boekhandel Deddens gaf veel historische ansicht- en prentbriefkaarten uit van Hoofddorp en de Haarlemmermeer. In 1965 verhuisde de zaak naar het Friese Haulerwijk (Hoofdweg nr. 13). Gesignaleerd tot 1999.

Engel Hippolytushoef

De zusters C. H. (Corina) en M. E. (Mieke Lieze) Engel (1944-2021) hadden tussen 1974 en 2002 een boekhandel op het adres Kerkplein nr. 22 in Hippolytushoef onder de naam “Engel+Engel”. Naast boeken hadden zij ook platen, “knutselgerei” en tabak in de aanbieding. Zij hadden een nauwe band met de Wieringer gemeenschap wat o.a. na hun overlijden bleek toen diverse goede doelen in deze plaats een schenking uit de nalatenschap ontvingen.

Werkhoven Hilversum

W. G van Werkhoven nam in januari 1891 de boekhandel over van A. Berends in de Sassenstraat in Harderwijk. Van Werkhoven had daarvoor enkele jaren ervaring opgedaan in de boekhandel van J. J. Berends in Amersfoort, een neef van A. Berends. In 1900 verkocht Van Werkhoven de boekhandel aan A. J. Wuestmann die hem onder eigen naam voortzette. In hetzelfde jaar opende W. G. van Werkhoven op 18 mei een algemene boek-, papier- en kunsthandel, annex leesbibliotheek op het adres Vaartweg nr. 7 in Hilversum. Naar eigen zeggen bood Van Werkhoven “de grootste collectie ansicht- en fantasiekaarten” aan. Ook voor druk- en bindwerk kon men bij hem terecht. In 1905 verhuisde de winkel naar de Vaartweg nr. 13. Het blauwe etiket vermeldt zeer waarschijnlijk een onjuist adres : Waartweg nr. 14. Dit adres heb ik nergens teruggevonden. In januari 1906 deed Van Werkhoven zijn zaak over aan H. Timmer J. Fz. die de zaak voortzette onder de naam Van Werkhoven. In 1909 verscheen bij hem een serie boekjes onder de titel “Uit de sportwereld”, geschreven door C. van Aken; één van de titels luidde: “In den luxetrein”. H. Timmer werd in juli 1911 failliet verklaard. In augustus werd het faillissement weliswaar vernietigd, maar van de boekhandel werd daarna niets meer vernomen.

Waterman Hilversum

N. Waterman (1902-1969) begon na de oorlog een drukkerij op het adres Larenseweg nr. 18 in Hilversum. In mei 1949 werd bij de drukkerij ook een kantoorboekhandel geopend. Nadat Waterman een vennootschap was aangegaan met zijn zoon L. A. W. Waterman presenteerde de zaak zich als “N. Waterman & Zoon”. Na het overlijden van N. Waterman in 1969 heeft de zoon het bedrijf nog kort als eenmanszaak voortgezet.

Vries Hilversum

In 1917 deelt Johan de Vries mee dat hij in zijn “muziekmagazijn” alle soorten studie-, populaire en klassieke muziek aanbiedt, een grote sortering harmonium-stukjes en natuurlijk instrumenten. De winkel bevindt zich op de Vaartweg nr. 20, bij de Havenstraat in Hilversum. In november 1925 verhuist De Vries naar een pand op de Vaartweg nr. 13 “met aanzienlijk meer ruimte en comfort”. Er is dan ook een reparatie-inrichting aanwezig en er worden ook 2e hands artikelen verkocht. De Vries beweerde toen “de grootste sortering muziek van het hele Gooi” te hebben. In oktober 1928 werd de zaak overgenomen door de Amsterdamse muziekhandel Goldschmeding. De Vries werd toen bij deze zaak filiaalhouder.

Voorhoeve Hilversum

De precieze geschiedenis van de Hilversumse boekhandel Voorhoeve heb ik helaas niet kunnen achterhalen. Daarom volsta ik met een paar “feiten”. De zaak heeft geopereerd onder verschillende namen. 1) “Boekhandel Voorhoeve” (Libris) op het adres Kerkstraat nr. 77-79 (periode??). 2) “Boekhandel Voorhoeve & Dietrich” op het adres Schoutenstraat nr. 12-14 (jaren ’80 en ’90), naar ik aanneem een filiaal van de gelijknamige Rotterdamse boekhandel. 3) “Boekhandel Voorhoeve & Dietrich Rozenbeek”, Schoutenstraat nr. 12-14, na overname van boekhandel Rozenbeek in de 2e helft jaren ’90. Rond de eeuwwisseling zijn de eigenaren Rob Knijnenburg en Amin Usman. In 2012 werd Usman enige eigenaar. In 2024 verhuisde de zaak, nu weer kortweg Boekhandel Voorhoeve, naar het voormalige C&A pand op de Kerkstraat nr. 82 (aangesloten bij de Libris inkoopcombinatie).

Volmer Hilversum

Kunsthandel W. Volmer presenteerde zich in de beginjaren ook nadrukkelijk als boekbinderij. Dat is de reden waarom de zaak in deze serie ter sprake komt. Maar al vrij snel is er toch hoofdzakelijk sprake van een kunsthandel die zich o.a. bezig houdt met het inlijsten/encadreren/schoonmaken van schilderijen en prenten. De zaak is herhaaldelijk verhuisd. Aanvankelijk , begin jaren ’90 van de 19e eeuw, bevindt de firma zich op het adres Prinsenstraat nr. 9 in Hilversum. Per 1 mei 1896 verhuisde men naar de Vaartweg nr. 17. In de periode 1902-1912 zat het bedrijf op de Vaartweg nr. 21. In 1913 verhuisde men opnieuw, nu naar de Schoutenstraat nr. 16. In 1922 gingen Wijnand Volmer en Frans Willem Volmer een vennootschap aan. Sindsdien presenteerde de firma zich als “W. Volmer & Zn.” In 1924 bevindt de kunsthandel zich op het adres Schoutenstraat nr. 8. Gesignaleerd tot 1931.

Vlashof Hilversum

H. J. (Hermanus Jacob) Vlashof (1871-1957) begin in 1916 een boek- en papierhandel op het adres Chrysantenstraat nr. 15 in Hilversum. Eind 1918 verhuisde de winkel naar de Langestraat nr.76. Na het overlijden van de oprichter zette zijn weduwe, mevr. W. Vlashof-van Spengen, de zaak nog tot ca. 1960 voort.

Viehoff Hilversum

Mien Viehoff (1895-1973) volgde haar eerste boekbinders-opleiding aan de Dagteeken- en Kunstambachtsschool , Vakschool voor Boekbinden in Amsterdam. Daar opende ze ook haar eerste boekbind-atelier. Haar fraai ontworpen briefhoofd maakte haar ambities duidelijk: “Atelier voor moderne bind- en stempelkunst, uitvoering van portefeuilles, albums, boekbanden in goud- en blinddruk, gebatikt perkament naar eigen ontwerp”. Vanaf 1918 was zij lid van de V.A.N.K. (Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst). Verschillende door haar ontworpen boekbanden werden in die tijd geëxposeerd. Najaar 1919 verhuisde zij haar atelier naar Hilversum. Toen zij in 1920 naar Zürich vertrok om daar een vervolgopleiding te gaan volgen, raakte ze, mede onder invloed van haar zus Annie, in de ban van de antroposofiebeweging rond Rudolf Steiner. Zij werd binnen de beweging actief. Pas rond 1943 pakte ze haar oude beroep weer op. Eind jaren ’50 had zij een atelier in de Eisengasse nr. 16 in Zürich. In 1967 vestigde ze zich in Dornach (Hügelweg nr. 35a), maar niet lang daarna moest zij om gezondheidsredenen haar boekbind-activiteiten staken. Merkwaardig genoeg zijn van haar weinig boekbanden bekend. Mien Viehoff overleed in 1973 in Arlesheim.

Standaard Hilversum

Op het hoogtepunt had uitgeverij De Arbeiderspers tussen de jaren ’20 en 1970 minstens 15 boekhandels verspreid over het land. Aanvankelijk onder de naam “Ontwikkeling”, maar later “ A.P. Boekhandel”. Vanaf de jaren ’30 ook in Hilversum op het adres Kerkbrink nr. 39 (ook wel nr. 35-39). In 1970 werden alle vestigingen verkocht aan het Belgische Standaard-concern. Het gele stempel vermeldt dan ook “A.P. Standaard Boekhandel”. Uit een advertentie in 1972 blijkt dat er in die periode 2 Standaard-zaken naast elkaar bestonden. De bovengenoemde op de Kerkbrink en (2e stempel) de “Standaard Boekhandel” op het adres Schoutenstraat nr. 8. Toen in 1976 het moederbedrijf failliet ging, werden de boekhandels verkocht aan de drukkerijgroep Bührmann-Tetterode. De Standaard-boekhandel op de Kerkbrink werd in 1984 nog vermeld.

Sleef Hilversum

In oktober 1923 opende J. A. Sleef een boekhandel aan de Tulpstraat nr. 50 in Hilversum onder de naam “Ontwikkeling”. Het ging naar alle waarschijnlijkheid, ook gezien de politieke voorkeur van Sleef (overtuigd socialist), om een filiaal van uitgeverij “Ontwikkeling”, later de Arbeiderspers. Deze uitgeverij opende in verschillende steden, verspreid over het land, vanaf de jaren ‘20 boekhandels onder de naam “Ontwikkeling”, later “AP Boekwinkel” of “Boekhandel Arbeiderspers”. De SDAP was bij deze zaken nauw betrokken. Hoe dan ook, in mei 1925 verhuisde Sleef naar de Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 94 en zette de zaak toen voort onder eigen naam, “Algemeene Boek- en Muziekhandel J. A. Sleef”. Men kon bij hem ook terecht voor druk- en bindwerk. Op 2 oktober 1926 werd de winkel verplaatst naar een ruimer pand op de Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 134, bij de Hilvertsweg (tevens postagentschap). De zaak had ook een leesbibliotheek-afdeling/leesinrichting, met een aparte jeugdbibliotheek. Sleef presenteerde die afdeling als de “Eerste Hilversumsche Jeugdbibliotheek” (leesgeld 5 cent per week). In augustus 1932 werd boekhandel Sleef opgeheven.

Schaaf Hilversum

Frederik Willem Schaaf (1883-1928) vestigde zich, naar eigen zeggen, in 1900 als boekhandelaar in Hilversum. Daar heb ik geen bewijs van kunnen vinden, maar zeker is dat hij rond 1909 eigenaar werd van boekhandel E. Benjamin op het adres Koningsstraat nr. 145. De aan de zaak verbonden leesinrichting/leesbibliotheek droeg de naam “Elck wat wils” (75 soorten tijdschriften in 4 talen, leesbibliotheek 3000 nummers). Geruime tijd bleef Schaaf de naam Benjamin nog vermelden: “Boekhandel F. W. Schaaf (firma E. Benjamin)”. In 1911 werd de winkel verplaatst naar Havenstraat nr. 107 (een paar jaar later nr. 7), bij de Vaartweg. Najaar 1927 verhuisde de firma naar de Vaartweg nr. 1 (later nr. 1-3). Toen de oprichter in 1928 overleed, zette zijn weduwe, mevr. F. W. Schaaf-Sollmann (1883-1963) de zaak voort. Inmiddels was er ook sprake van een electrische drukkerij onder de naam “De Arend”. Incidenteel trad de boekhandel ook op als uitgever. Zo verscheen in 1932 “Hilversum als woonplaats” (een gids voor nieuwe bewoners, met een voorwoord van de burgemeester). In februari 1942 deelde Schaaf’s Boekhandel mee voorlopig op maandag gesloten te zijn i.v.m. kolenschaarste! De leesbibliotheek-afdeling werd in 1946 opgeheven. In 1947 gaf de zaak opnieuw een gids uit met de titel “De Hilversumsche vraagbaak geeft antwoord!”. In de jaren ’50 wordt naast de weduwe Schaaf als eigenaar haar schoonzoon Francois Renou (1915-2001) genoemd. Renou schreef meerdere publicaties over Het Gooi en Hilversum. Hoe lang de zaak nog bestaan heeft, is mij niet bekend.

Rozenbeek Hilversum

Barend Cornelis Rozenbeek Hzn. (1889-1940) ging in 1918 van start met een algemene boek- en kunsthandel op het adres ’s-Gravelandscheweg nr. 4B in Hilversum. In 1926 verhuisde de zaak naar de Schoutenstraat nr. 2, tegenover C&A, bij het postkantoor. Rozenbeek gaf in 1924 het volgende, nuttige boekje uit: “Beknopte boekhouding voor den boekhandelaar”, door Enneller. In de jaren ’20 was Rozenbeek betrokken bij de oprichting van de “Coöperatieve Vereeniging Hilversumsche Vereenigde Schoolboekhandel”. Barend Rozenbeek was ook actief als bestuurslid van de boekhandelaarsvereniging. In 1934 werd er een aparte uitgeverij-afdeling actief. Rozenbeek ging daarvoor een samenwerking aan met Pieter Johannes Venemans, wat leidde tot: Uitgeverij Rozenbeek & Venemans. Tussen 1934 en 1940 gaf men een groot aantal publicaties uit. In 1941 verhuisde de uitgeverij naar Schiedam. Na het overlijden van de oprichter in 1940 nam zijn weduwe mevr. E. M. Rozenbeek-Stoffels het roer over. In de jaren ’50 is de zaak een commanditaire vennootschap. De leiding is dan in handen van H. B. Rozenbeek en J. H. Ywema. In 1972 gaf boekhandel Rozenbeek “De geschiedenis van Gooiland” uit, geschreven door D. Th. Enklaar en A. C. J. Vrankrijker. In de jaren '90 werd Rozenbeek vermoedelijk overgenomen door Voorhoeve & Dietrich. Dan is er sprake van boekhandel "Voorhoeve & Dietrich Rozenbeek" op het adres Schoutenstraat nr. 12-14.

Poelgeest Hilversum

Naast de door de Duitsers in beslag genomen zaak van David Pach (“De Volksche Boekhandel, v/h D. Pach”) kende Hilversum in de oorlog nog een andere nationaal-socialistische boekhandel. Op het adres Langestraat nr. 61 had H. van Poelgeest tussen 1940 en 1944 de “Nationaal Socialistische Boekerij”. “Steeds in voorraad “Mijn kamp” van de Führer in prachtband”. De zaak functioneerde tevens als agentschap voor de bladen “Hamer” en “Volk en vaderland”.

Pach Hilversum

De joodse boekhandelaar David Pach (1881-1942) begon rond 1907 een zaak op het adres Burmanstraat nr. 32 in Amsterdam (hier eerder ter sprake gebracht). In 1912 verhuisde hij naar Hilversum, waar zijn boek-, papier- en plaathandel zich bevond op het adres Leeuwenstraat nr. 6. In 1922 werd de winkel verplaatst naar de Leeuwenstraat nr. 13 (uit een advertentie: “het ruimste krantenhuis”). De zaak beschikte ook over een leesbibliotheek-afdeling (5 cent per deel per week, 3 boeken per week 10 cent, catalogus beschikbaar). Waar Pach’s politieke voorkeur lag, blijkt o.a. uit de bladen waarin hij adverteerde, bijvoorbeeld “Bevrijding, orgaan van de Bond van religieuze anarcho-communisten”. Het blad “De Vrije Socialist” was bij Pach los verkrijgbaar. Loten voor de “Joodsche Invaliden Loterij” konden bij hem aangeschaft worden. In 1934 trad Pach ook op als uitgever van : “ Hallo! Is hier de V.A.R.A.? wáár blijft dan het vrije woord?”, door G. J. Zwertbroek. In 1933 protesteerde hij openlijk tegen de boekverbrandingen in Nazi-Duitsland. Het zal dan ook niet verbazen dat zijn boekhandel in 1942 door de bezetter werd omgetoverd tot “De Volksche Boekhandel, v/h D. Pach”. De leesbibliotheek werd toen opgeheven. Deze foute boekhandel beval in advertenties speciaal aan: “Die Wehrmacht/Das Buch des Krieges 1940/1941”. Na de oorlog werd de zaak weer voortgezet door S. Pach, kennelijk met een 2e hands afdeling, want in advertenties werden “boeken en bibliotheken” te koop gevraagd. Rond 1951werd de zaak voorgezet door W. P. (Wout) Vuyk: “Wout Vuyk Internationale Boekhandel, v/h D. Pach”.

Oosten Hilversum

In november 1931 ging mevr. G. Hennink-Oostergetel van start met een boekhandel/leesbibliotheek onder de naam “Het Oosten” op het adres Jan v.d. Heijdenstraat nr. 43, naast de N.S.F. Vanaf 1933 was het huisnummer 45a. De winkel functioneerde ook als bijkantoor van de Gooi- en Eemlander. In 1954 bood mevr. Hennink in een advertentie “2000 uitgerangeerde dubbele bibliotheekboeken” te koop aan, waaronder 200 jongens- en meisjesboeken. In juli 1961 deed zij de winkel over aan L. J. Vogelenzang. In februari 1966 werd de zaak opgeheven.

Nova Hilversum

In 1937 begon de landbouwcrisiscontroleur P. L. Kleppe op het adres Loosdrechtscheweg nr. 1 in Hilversum een (kantoor)boekhandel, annex leesbibliotheek onder de naam “Nova”. Gesignaleerd tot 1959.

Nooitgedacht Hilversum

De firma C. van Meningen & Zn. exploiteerde tussen 1954 en 1958 een leesbibliotheek in Hilversum onder de naam “Nooitgedacht”. De zaak was gevestigd op het adres Herenstraat nr. 41B, kruispunt met de Veemarkt. Op één van de stempels wordt vermeld dat het naast de leesbibliotheek ook om een boek- en kantoorboekhandel ging. De firma Van Meningen deed in ieder geval tussen 1954 en 1962 ook in 2e hands boeken en tijdschriften. In 1957 meldde men in een advertentie 20 cent per stuk te willen betalen voor in goede staat verkerende nummers van de tijdschriften Eva, Revue, Margriet etc. Blijkens één van de stempels moet de leesbibliotheek ook ooit eigendom geweest zijn van de firma Bart. In welke periode is mij niet bekend. Vanaf 1958 werd de firma Van Meningen actief als uitgever van pocket-strips. Op grote schaal: er verschenen tussen 1958 en ca. 1975 meer dan 1700 titels!

Neu Hilversum

De gezusters S. en A. C. Posthuma begonnen rond 1937 een boek- en kantoorboekhandel, annex leesbibliotheek op het adres Neuweg nr. 211 in Hilversum: “Boekhandel S. en A.C. Posthuma”. In 1938 gaven zij de winkel de naam “De Neu”. In 1950 boden zij wegens plaatsgebrek 700 bibliotheekboeken ter overname aan . De leesbibliotheek-afdeling werd in 1954 opgeheven. Gesignaleerd tot 1959.

Modern Hilversum

In 1929 opende C. H. H. Koks een kantoor- en schoolboekhandel op het adres Langestraat nr. 17 in Hilversum (naast het politiebureau). De naam werd “Boekhandel Modern”, maar heel vaak is er in advertenties ook sprake van : “C. Koks Schoolboekhandel”. Op 26 oktober 1954 werd het 25-jarig jubileum gevierd (receptie aan de zaak). Daarna zou het bedrijf een heel andere richting in slaan. In de jaren ’60 is er sprake van de N.V. Koks-Gesto een groothandel in leermiddelen/schoolartikelen. Het bedrijf verbleef in diverse plaatsen (Alkmaar/Soest/Ochten). De oprichter, C. H. H. Koks, overleed in 1974. De naam Koks-Gesto veranderde later in KoGeVo, weer later in Stuboek. Er werd ook een tak opgericht die zich richtte op de Cariben : “Koks-Gesto Caribbean”.

Melk Hilversum

Frans Melk begon eind jaren ’70, begin jaren ’80 met een paar vrienden een 2e hands boekwinkeltje in Wageningen. Al vrij snel daarna ging hij, alleen met Anne-Marike Bouw, verder in een ander pand in Wageningen. Ze noemden de zaak “De Beschte”, met een knipoog naar “De Slegte”. Na zo’n anderhalf jaar kwam er een eind aan deze samenwerking en toen begon Frans Melk rond 1982 echt voor zichzelf in Hilversum op het adres Havenstraat nr. 13. De zaken liepen goed en in 1986 opende hij een filiaal in Utrecht op het adres Achter Sint Pieter nr. 4 . Rond 1989 werd dit filiaal weer opgeheven. Uit het grote goudkleurige etiket blijkt dat de zaak ook (waarschijnlijk kort) verbleef in de “boerderij van Houtman” aan de Langestraat nr. 103. Het huidige adres van Antiquariaat Frans Melk is Vaartweg nr. 13.

Meidoorn Hilversum

Boekhandel “De Meidoorn” was tussen 1938 en 1954 gevestigd op het adres Meidoornstraat nr. 1 in Hilversum.

Kinderparadijs Hilversum

De afgebeelde etiketten van “Het Kinderparadijs” in Hilversum komen uit kinderboekjes en dat verklaart het voorbijkomen van de zaak in deze serie. De voorraad van dit paradijs bestond echter voor meer dan 95 % uit speelgoed (fornuisjes, poppenhuizen, serviesjes, keukengerei etc.). Het paradijs was vanaf 1924 gevestigd op het adres Leeuwenstraat nr. 26 (later nr. 26-28). In 1930 werd er op nr. 30 een aparte afdeling geopend met technisch speelgoed. In 1944 verhuisde het paradijs naar een geheel gemoderniseerd pand aan de Kerkstraat nr. 61. Gesignaleerd tot 1964.

Kerkhof Hilversum

B. W. Kerkhof begon in 1924 een kantoorboekhandel op het adres Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 114 in Hilversum. Aanvankelijk onder de naam “Zuider Boekhandel”, maar al in 1927 presenteert de zaak zich als “Kerkhof’s Boekhandel”. In de jaren ’50 was er ook een binderij aan de zaak verbonden. Gesignaleerd tot 1959.

Joost van den Vondel Hilversum

Tussen 1924 en 1946 was boekhandel/leesbibliotheek “Joost van den Vondel” (ook wel kortweg “Vondel”) gevestigd op het adres Kerkstraat nr. 66 in Hilversum. Eigenaren waren resp. J. W. Pel en H. Duijkers. In 1944 kon men lezen: “Waarom nog langer zoeken, “Vondel” heeft een keur aan boeken”. In 1947 werd de zaak op de Kerkstraat overgenomen door het “Ella-concern” uit Breda, dat er een filiaal opende. De leesbibliotheek-afdeling werd in 1949 overgenomen door J. van Dijk die hem onder de naam “Vondel” voortzette op de Eikbosserweg nr. 140. In 1952 verhuisde de zaak naar de Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 81. Op 6 mei 1963 werd deze leesbibliotheek opgeheven.

Hoffman Hilversum

Hoffman’s boek- en kantoorboekhandel wordt voor het eerst vermeld in 1928 op het adres J. v.d. Heijdenstraat nr. 289 in Hilversum. Rond 1936 verhuisde de zaak (tevens bijkantoor van de Gooi- en Eemlander) naar de Schoutenstraat nr. 13. Men vestigde speciaal de aandacht op het aanbod aan vulpenhouders en Perry artikelen. Gesignaleerd tot 1955.

Hilversumsche Muziekhandel Hilversum

Rond 1924 ging de “Hilversumsche Muziekhandel” van start op het adres Zon en Maanstraat nr. 10 in Hilversum. Eigenaren waren W. J. van Wijk en Joh. Laméris. De winkel functioneerde ook als concertbureau. In augustus 1928 werd de zaak verplaatst naar de Schoutenstraat nr. 15. In 1933 verhuisde de winkel naar de Langestraat nr. 55A (later nr. 59E). In de jaren ’50 werd er ook muziekles gegeven. Gesignaleerd tot 1962.

Hilversumse Boekhandel Hilversum

De “Hilversumse Boekhandel” werd rond 2006 geopend op het adres Leeuwenstraat nr. 36 in Hilversum. De fraaie letters op het etiket (ontworpen door Joost Veerkamp) konden niet voorkomen dat de zaak in 2012 al moest sluiten wegens onvoldoende omzet.

Heek Hilversum

Jan Heek (1843-1915) begon in november 1872 een boek- en papierhandel op het adres Kerkbrink nr. 27 in Hilversum. De boekhandel bevond zich in het voorhuis en in het achterhuis had zijn broer Evert Heek (1845-1927) een boekbinderij/drukkerij (handvergulden, perforeren, nummeren, portefeuilles, leren banden etc.). De zaak trad incidenteel ook op als uitgever. Een voorbeeld: “De gesloten deur : rede, gehouden op de laatste avond van het jaar 1873”, door J. J. A. Ploos van Amstel. Vanaf 1891 was Heek ook de uitgever van het “Adresboek van Hilversum, tevens Jaarboek”. Vanaf 1906 zette Evert de zaak alleen voort, maar handhaafde de naam “J. Heek”. Toen Evert in 1926 overleed, nam zijn zoon Corstiaan Louis Heek (1878-1940) de leiding van de boekhandel/drukkerij/binderij over. Corstiaan bleef nog heel lang de samensteller, drukker en uitgever van het bovengenoemde adresboek. Corstiaan was een gedreven boekenliefhebber/verzamelaar/amateur-historicus, en minder een zakenman, met als gevolg dat er na zijn overlijden in het pand op de Kerkbrink 35.000 boeken werden aangetroffen, waarvan een deel in 1941 geveild werd. In een artikel in het “Nieuws van de dag” werd gekscherend gemeld dat men naast de enorme hoeveelheid boeken ook stuitte op 5000 kilo spinnenwebben.

Haverman Hilversum

Haverman’s algemene boek- en kantoorboekhandel werd op 24 juni 1932 geopend door W. Haverman op het adres Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 121 in Hilversum (bij de Neuweg, tegenover de Rozenstraat). Er was ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. In de loop der tijd zouden meerdere leden van de familie Haverman de zaak bemannen: W. Haverman, J. R. Haverman Jr., D. J. Haverman en D. J. Haverman Dzn. Het bedrijf kreeg in de jaren ’50 de rechtsvorm van een commanditaire vennootschap. De zaak werd eind jaren ’70 opgeheven. Vanaf 1979 zat in het voormalige pand van Haverman een Bruna-vestiging. Het lijkt waarschijnlijk dat er een familiaire en/of zakelijke relatie bestond met de Amsterdamse Haverman-boekhandels (hier eerder behandeld). Bewijs daarvoor heb ik echter niet gevonden

Harkema Hilversum

S. S. Harkema begon in 1911 een boek- en papierhandel (ook druk- en bindwerk) op het adres Havenstraat nr. 107 in Hilversum (in de jaren ’50 ook wel nr. 105-107). In 1918 gaf de zaak de volgende publicatie uit: “En hij begon gebrek te lijden : tijdpreek”, door J. A. Hoekzema (preek gehouden op 14 april 1918 in de Groote Kerk te Hilversum). In 1929 werd de winkel geleid door S. Harkema Jr. In de oorlog werd het publiek naar de zaak gelokt met de volgende slogan: “Ga Harkema bezoeken voor “uitgelezen” boeken”. In de jaren ’70 werd de firma een besloten vennootschap. Toen werd als eigenaar/directeur J. R. B. Molijn genoemd. Op enig moment (zie één van de etiketten) moet de zaak zich aangesloten hebben bij de Libris inkoopcombinatie. Ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan nam boekhandel Harkema het initiatief tot de uitgave van een publicatie getiteld “Hilversum 1870-1940”, door Ad Leurs en Bert Stamkot (uitgeverij Verloren). Rond die tijd verhuisde de winkel naar het adres Kerkbrink nr. 35-39, tegenover het postkantoor en dat viel vrijwel samen met de verkoop van de zaak aan de Standaard Boekhandelsgroep. Laatste vermelding ca. 1999.

Ham Hilversum

Johan David Ham begon in oktober 1895 een boek- en kunsthandel/drukkerij op het adres ‘s-Gravelandseweg nr. 28 in Hilversum. Al in 1896 ging hij samenwerken met Julius Wilhelmus August Seyler en de naam van de zaak werd toen “boekhandel “Ham en Seyler”. Per 1 januari 1898 ging deze zaak in liquidatie en toen zette Seyler de boekhandel voort met J. Reddingius: Fa. Seyler & Reddingius”. In 1900 gaven zij de volgende publicatie uit: “Holland’s Leeuw, tijdzang opgedragen aan Z.E. Paul Kruger, president der Zuid-Afrikaansche Republiek”, door J. H. de Veer. Seyler en Reddingius gingen in juni 1901 ook al weer uit elkaar en vanaf dat moment zette Reddingius een boekhandel voort onder de naam : “In het Boekhuis” op het adres Langestraat nr. 126. Op het 1e adres van Ham, de ’s-Gravelandseweg nr. 28, vestigde zich begin 20ste eeuw boekhandel Ebert, hier eerder behandeld.

Gooise Muziekhandel

De ”Gooise Muziekhandel en Antiquariaat” was in de jaren ’60 gevestigd op het adres Spoorstraat nr. 21 in Hilversum. “Dé speciaalzaak voor nieuwe en antiquarische muziek, snaren, rieten, hars en prenten”.

Gooische Boekhuis Hilversum

Anthonie van der Horst, afkomstig uit de Jordaan, opende in 1906 samen met zijn vriend P. den Bak in Hilversum een boekhandel op het adres Hilvertsweg nr. 42 en een boekbinderij op Hilvertsweg nr. 90, vanaf augustus 1906 nr. 95. In 1908 werd de boekhandel verplaatst naar de Havenstraat nr. 107. Het ging om een zgn. “oude en nieuwe boekhandel” (dus ook 2e hands boeken). Met de handel in 2e hands boeken begon hij eerst met een kraam op de markt. In 1913 verhuisde de zaak opnieuw, dan naar Havenstraat nr. 25. In 1918 gaf Van der Horst de volgende publicatie uit: “De bediening der verzoening : gedachtenisrede over 2 Cor. 5: 18c gehouden 2 december 1917 in de Torenlaankerk te Hilversum ter herinnering aan 25-jarige evangeliebediening op 27 november 1917”, door A van Andel. Vanaf de jaren ’20 was er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden (opgeheven in 1941). Toen Antonie van der Horst Jr. zijn intrede deed, presenteerde de zaak zich als “A. van der Horst & Zoon”. Al op de Havenstraat nr. 107 (zie blauwe etiket) werd de naam “’t Gooische Boekhuis” gebruikt, maar vanaf ca. 1934 is dit de vaste naam voor deze boekhandel. In die jaren wordt ook enige tijd als 2e adres (filiaal) Neuweg nr. 94 vermeld. In 1935 werd de zaak op de Havenstraat geheel verbouwd. In de oorlogsjaren opende Van der Horst een apart antiquariaat aan de overkant van zijn winkel op Havenstraat nr. 2d. Na de oorlog werden meerdere zonen van de oprichter (o.a. de oudste zoon Barend) in de zaak actief. In 1980 verhuist de winkel naar de Vaartweg; in die periode is er ook sprake van een filiaal in ’s-Graveland op het adres Noordereind nr. 241, waar naast kantoorartikelen ook speelgoed werd verkocht. In 1992 doet met Antonie van der Horst, de zoon van Barend, een nieuwe generatie zijn intrede. ‘t Gooische Boekhuis werd uiteindelijk per 1 oktober 2002 opgeheven.

Goldschmeding Hilversum

Muziekhandel Goldschmeding behandelde ik al eerder in de serie over Den Helder en Haarlem. De firma werd in 1872 in Amsterdam opgericht door Gerardus Alexander Goldschmeding en zou uitgroeien tot één van de grootste muziekhandels van Nederland. Vier zonen van de oprichter gingen in 1898 een vennootschap aan en breidden de zaak uit met diverse vestigingen in het land (o.a. Rotterdam, Goes, Kampen, Purmerend, Haarlem, Den Helder én Hilversum). In oktober 1928 nam Goldschmeding de muziekhandel van Johan de Vries over op de Vaartweg nr. 13. Johan de Vries bleef daarna nog geruime tijd filiaalhouder. Het bedrijf werd in 1986 opgeheven.

Geradts Hilversum

In 1856 vestigde de uit Zierikzee afkomstige typograaf Johannes Geradts (1837-1925) zich in Hilversum. In 1859 nam hij de boekdrukkerij/boekhandel over van wijlen Pieter Marinus van Cleef aan de Vaartweg. De boekhandel bevond zich op het adres Kerkstraat nr. 40. De drukkerij was ook enige tijd op de Kerkstraat nr. 6, b/d Groest gevestigd. De overname werd mede gefinancierd door zijn vriend en zwager Jacob Peet Jansz. met wie hij een vennootschap aanging: “Johs. Geradts & Comp.” Ook op maatschappelijk gebied speelden de heren in Hilversum een rol. Zij waren bijvoorbeeld betrokken bij de oprichting van de “Katholieke Penningvereeniging” die de bouw van een kerktoren financierde bij de Sint Vituskerk. Tussen 1876 en 1895 gaf de firma ook diverse publicaties uit. Enkele proefschriften, maar ook in 1862: “De toestand der Hilversumsche fabrieksarbeider”, door K. Perk Vlaanderen. Johs. Geradts startte in 1871 ook met de uitgave van “Het Gooische Nieuwsblad”, de voorloper van de “Gooi en Eemlander”. In 1901 deed Johs. Geradts zijn boek- en papierhandel/handelsdrukkerij over aan M. Blommesteijn (hier eerder behandeld), die nog geruime tijd bleef vermelden “v/h Johs. Geradts”. Geradts bleef daarna nog lang op diverse terreinen maatschappelijk actief in Hilversum.

Ella Hilversum

Louis August van Reijen (1893-1971) begon in 1921 een verzendboekhandel onder de naam “Ella” in Breda (naam afgeleid van de initialen van de eigenaar). In 1923 besloot hij ook een fysieke boekhandel te openen, waar in 1933 ook een leesbibliotheek aan werd toegevoegd. Na de oorlog opende de zeer ambitieuze Van Reijen in diverse plaatsen (o.a. Den Haag en Rotterdam) filialen onder dezelfde naam (totaal 9 Ella-vestigingen). In 1947 werd als één van de eerste filialen “Ella” in Hilversum geopend op het adres Kerkstraat nr. 66. Ook hier was een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. Zoon Jan van Reijen werd met de leiding belast. De leesbibliotheek werd al in 1949 overgenomen door J. van Dijk die hem onder de naam “Vondel” voortzette op de Eikbosserweg nr. 140. Rond 1966 werden de meeste Ella-filialen, ook Hilversum, verkocht aan de Standaard Boekhandel. Ella bracht ik overigens al eerder ter sprake in de series over boekhandels in Den Haag en Rotterdam.