Gooische Boekhuis Hilversum

Anthonie van der Horst, afkomstig uit de Jordaan, opende in 1906 samen met zijn vriend P. den Bak in Hilversum een boekhandel op het adres Hilvertsweg nr. 42 en een boekbinderij op Hilvertsweg nr. 90, vanaf augustus 1906 nr. 95. In 1908 werd de boekhandel verplaatst naar de Havenstraat nr. 107. Het ging om een zgn. “oude en nieuwe boekhandel” (dus ook 2e hands boeken). Met de handel in 2e hands boeken begon hij eerst met een kraam op de markt. In 1913 verhuisde de zaak opnieuw, dan naar Havenstraat nr. 25. In 1918 gaf Van der Horst de volgende publicatie uit: “De bediening der verzoening : gedachtenisrede over 2 Cor. 5: 18c gehouden 2 december 1917 in de Torenlaankerk te Hilversum ter herinnering aan 25-jarige evangeliebediening op 27 november 1917”, door A van Andel. Vanaf de jaren ’20 was er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden (opgeheven in 1941). Toen Antonie van der Horst Jr. zijn intrede deed, presenteerde de zaak zich als “A. van der Horst & Zoon”. Al op de Havenstraat nr. 107 (zie blauwe etiket) werd de naam “’t Gooische Boekhuis” gebruikt, maar vanaf ca. 1934 is dit de vaste naam voor deze boekhandel. In die jaren wordt ook enige tijd als 2e adres (filiaal) Neuweg nr. 94 vermeld. In 1935 werd de zaak op de Havenstraat geheel verbouwd. In de oorlogsjaren opende Van der Horst een apart antiquariaat aan de overkant van zijn winkel op Havenstraat nr. 2d. Na de oorlog werden meerdere zonen van de oprichter (o.a. de oudste zoon Barend) in de zaak actief. In 1980 verhuist de winkel naar de Vaartweg; in die periode is er ook sprake van een filiaal in ’s-Graveland op het adres Noordereind nr. 241, waar naast kantoorartikelen ook speelgoed werd verkocht. In 1992 doet met Antonie van der Horst, de zoon van Barend, een nieuwe generatie zijn intrede. ‘t Gooische Boekhuis werd uiteindelijk per 1 oktober 2002 opgeheven.

Goldschmeding Hilversum

Muziekhandel Goldschmeding behandelde ik al eerder in de serie over Den Helder en Haarlem. De firma werd in 1872 in Amsterdam opgericht door Gerardus Alexander Goldschmeding en zou uitgroeien tot één van de grootste muziekhandels van Nederland. Vier zonen van de oprichter gingen in 1898 een vennootschap aan en breidden de zaak uit met diverse vestigingen in het land (o.a. Rotterdam, Goes, Kampen, Purmerend, Haarlem, Den Helder én Hilversum). De vestiging in Hilversum werd geopend in 1923. De zaak bevond zich op het adres Vaartweg nr. 13. Het bedrijf werd in 1986 opgeheven.

Geradts Hilversum

In 1856 vestigde de uit Zierikzee afkomstige typograaf Johannes Geradts (1837-1925) zich in Hilversum. In 1859 nam hij de boekdrukkerij/boekhandel over van wijlen Pieter Marinus van Cleef aan de Vaartweg. De boekhandel bevond zich op het adres Kerkstraat nr. 40. De drukkerij was ook enige tijd op de Kerkstraat nr. 6, b/d Groest gevestigd. De overname werd mede gefinancierd door zijn vriend en zwager Jacob Peet Jansz. met wie hij een vennootschap aanging: “Johs. Geradts & Comp.” Ook op maatschappelijk gebied speelden de heren in Hilversum een rol. Zij waren bijvoorbeeld betrokken bij de oprichting van de “Katholieke Penningvereeniging” die de bouw van een kerktoren financierde bij de Sint Vituskerk. Tussen 1876 en 1895 gaf de firma ook diverse publicaties uit. Enkele proefschriften, maar ook in 1862: “De toestand der Hilversumsche fabrieksarbeider”, door K. Perk Vlaanderen. Johs. Geradts startte in 1871 ook met de uitgave van “Het Gooische Nieuwsblad”, de voorloper van de “Gooi en Eemlander”. In 1901 deed Johs. Geradts zijn boek- en papierhandel/handelsdrukkerij over aan M. Blommesteijn (hier eerder behandeld), die nog geruime tijd bleef vermelden “v/h Johs. Geradts”. Geradts bleef daarna nog lang op diverse terreinen maatschappelijk actief in Hilversum.

Ella Hilversum

Louis August van Reijen (1893-1971) begon in 1921 een verzendboekhandel onder de naam “Ella” in Breda (naam afgeleid van de initialen van de eigenaar). In 1923 besloot hij ook een fysieke boekhandel te openen, waar in 1933 ook een leesbibliotheek aan werd toegevoegd. Na de oorlog opende de zeer ambitieuze Van Reijen in diverse plaatsen (o.a. Den Haag en Rotterdam) filialen onder dezelfde naam (totaal 9 Ella-vestigingen). In 1947 werd als één van de eerste filialen “Ella” in Hilversum geopend op het adres Kerkstraat nr. 66. Ook hier was een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. Zoon Jan van Reijen werd met de leiding belast. De leesbibliotheek werd al in 1949 overgenomen door J. van Dijk die hem onder de naam “Vondel” voortzette op de Eikbosserweg nr. 140. Rond 1966 werden de meeste Ella-filialen, ook Hilversum, verkocht aan de Standaard Boekhandel. Ella bracht ik overigens al eerder ter sprake in de series over boekhandels in Den Haag en Rotterdam.

Elk wat wils Hilversum

“Elck wat wils” was zeer waarschijnlijk de meest voorkomende naam voor leesbibliotheken in Nederland. P. J. S. Bijlard opende op zaterdag 14 augustus 1942 leesbibliotheek “Elk wat wils” (zonder c dit keer) op het adres Faisantenstraat nr. 36 in Hilversum. Nadere gegevens ontbreken.

Ebert Hilversum

De boek- en kantoorboekhandel van de familie Ebert behandelde ik al eerder in de serie Amsterdamse boekhandels. In 1906 deelde de toenmalige eigenaar van het Amsterdamse bedrijf, Johan Ebert Jr., mee dat zijn zoon Jan Willem Ebert voor eigen rekening een boekhandel begon in Hilversum. De zaak ging al heel snel opereren onder de naam “N.V. Hilversumsche Boekhandel, v/h J. W. Ebert”. Het eerste adres was ’s-Gravelandscheweg nr. 28. Later verhuisde de winkel naar de ’s-Gravelandschweg nr. 46a-b (ook wel nr. 46a). Vanaf ca. 1916 wordt er van de oorspronkelijke Amsterdamse vestiging niet veel meer vernomen en dan draait het bij de firma Ebert duidelijk om Hilversum. In de jaren ’20 worden er filialen geopend in Bussum op de Nassaulaan nr. 21 en in Utrecht op de Biltstraat nr. 12. Vanaf ca. 1920 beschikte de zaak ook over een leesinrichting/leesbibliotheek onder de naam “Hildebrand” op het adres waar eerder de boekhandel zat: ’s-Gravelandscheweg nr. 28 (opgeheven in 1935). Net zoals in Amsterdam trad Ebert ook in Hilversum af en toe op als uitgever. Een voorbeeld: “Wat een volgende oorlog zal zijn”, door W. L. van Warmelo (1931). Toen Jan Willem Ebert in 1939 overleed, ging de zaak over in handen van Pieter Laghuwitz. Vanaf 1947 wordt als eigenaar J. de Vries genoemd. Eind jaren ’50 was er in Hilversum ook nog een 2e vestiging op het adres Meidoornstraat nr. 1. In de laatste periode werd de winkel gedreven door C. J. Kramer. De zaak heeft, voor zover ik heb kunnen nagaan, tot ca. 1963 bestaan.

Does Hilversum

De spiegel- en lijstenmakerij, boekbinderij, kunst- en plaathandel van de heren J. Does Sr. en Jr. was vanaf ca. 1913 gevestigd op het adres Havenstraat nr. 79 in Hilversum. In juli 1920 werd de zaak verplaatst naar de Havenstraat nr. 48. Op de 3 etiketten is de bemanning van de zaak goed te volgen: eerst J. Does (de vader), daarna vader en zoon samen J. Does & Zn en later J. Does Jr. De zoon heeft het tot ca. 1949 volgehouden.

Bomas HIlversum

H. Bomas had in de jaren ’80 van de 19e eeuw een boek- en papierhandel op het adres Vaartweg nr. 5 in Hilversum. In juni 1889 deed hij de zaak over aan de heer Flörke.

Boelens Hilversum

In 1927 vestigde M. Boelens zich met een sigarenwinkel op het adres Koningsstraat nr. 94 in Hilversum. De zaak werd later uitgebreid met een kantoorboekhandel en leesbibliotheek (8 cent per deel, 3 delen voor 20 cent). Vanaf 1940 verbleef de winkel op het adres Hooge Laarderweg nr. 127. De zaak onderscheidde zich met een moderne etalage-automatiek voor sigaretten en sigaren. Men beschikte ook over een vulpenreparatie-inrichting. In 1952 werd het 25-jarig jubileum gevierd. Hoe lang de zaak nog bestaan heeft, is mij niet bekend.

Boekenwurm Hilversum

Het Amsterdamse boekhandelsgeslacht Pfann opende vanaf eind jaren ’30 in Amsterdam, maar ook verspreid over het land, diverse vestigingen, vaak onder de naam “De Boekenwurm”. De vestiging in Hilversum, waarvan hier 3 stempels zijn afgebeeld, werd rond 1937 geopend op het adres Langgewenscht nr. 42. Vanaf 1941 bevond de zaak zich op het adres Groest nr. 17b (ook wel nr. 17), hoek Leeuwenstraat. De Boekenwurm kocht 2e hand boeken in , maar ook fondsrestanten en timmerde vooral aan de weg met 2e hands school- en studieboeken. Het antiquariaat heeft tot ca. 1988 bestaan, maar was vanaf 1979 niet meer in het bezit van Pfann. De Boekenwurm was onder de nieuwe eigenaren A. Neek en D. F. Koemans gespecialiseerd in boeken over auto’s. Hieronder uitgebreidere informatie over het “Pfann-imperium” die ik eerder plaatste. Tussen 1919 en 2006 waren 3 generaties Pfann in Amsterdam actief als boekhandelaar/antiquaar. Hendrik Daniël Pfann I (1889-1957), van oorsprong banketbakker, begon in 1919 met een boekenstal op het Amstelveld. Daarvóór had hij al een zaak in Haarlem. In 1924 begon hij een antiquariaat naast de ingang van de Oude Manhuispoort (Oude Manhuispoort nr. 1A). Zijn zaak werd toen bij het publiek aanbevolen door de bekende uitgever/veilinghouder G. Theod. Bom. Behalve de winkel had hij ook een kast (later 3) in de poort (kast 1-2-3). Pfann was gespecialiseerd in dure 17e en 18e eeuwse boeken en prenten. De naam van het antiquariaat luidde toen “In ’t Oude Boeckhuys”. Uit een advertentie: “In ’t Oude Boeckhuys kunt gij lesen, wie de nieuwe mensch sal wesen”. Pfann stond bekend als een bevlogen boekhandelaar , een echte liefhebber. Eind jaren ’20 wordt als 2e vestiging genoemd O.Z. Achterburgwal nr. 227 en in november 1936 wordt er een vestiging geopend op de Grimburgwal nr. 13. Daar zou het trouwens niet bij blijven. In de jaren ’50 werd een zaak geopend op de Kalverstraat nr. 173, die alleen ’s winters functioneerde, want in de zomer zat er een ijssalon in het pand. Rond deze tijd werd de naam van de zaak gewijzigd in “De Boekenwurm”. Na het overlijden van Hendrik Pfann I in 1957 zette Hendrik Daniël (Henk) Pfann Jr II (1911-1974) de zaak voort. Onder zijn leiding, maar ook al eerder in de jaren ’40 en ’50, zouden er diverse vestigingen bij komen, allemaal onder de naam “De Boekenwurm”. Een opsomming: Hilversum (vanaf 1937 – Groest nr. 17B), Den Haag (jaren ’60 – Korte Poten nr. 9), Apeldoorn (jaren ’50 – Hoofdstraat nr. 18), Amsterdam (Rosenboomsteeg nr. 10 en Nieuwe Looiersstraat nr. 114) en Haarlem (na 1966). In 1964 werd een groot pand betrokken op Spui nr. 1, hoek Rokin. De naam: “Antiquariaat H. D. Pfann”. Henk Pfann deed ook veel met ramsch en was duidelijk een concurrent van De Slegte. Hij importeerde ook boeken uit Engeland. Met Hendrik Daniël (Henk) Pfann Jr. III (1940-2006) deed de 3e generatie zijn intrede. Hij werd ook actief als uitgever. Bekend werd de herdruk op pocketformaat van de Atlas van Fouquet. Onder het pseudoniem Mosis Sneeuw leverde hij Loesje-achtige teksten aan het Parool. In de jaren ’70 werd de zaak enkele keren getroffen door een brand en in 1977 werd een flink deel van de voorraad geveild bij Van Gendt Auctions. In oktober 1979 besloot Henk Pfann de winkels (incl. Spui nr. 1) te sluiten. Door gebeurtenissen in de privé-sfeer kampte hij met psychische problemen. Ook het pakhuis op de Herengracht werd ontruimd. Maar hij ging nog wel tot 2006 door in de Oude Manhuispoort. Hij was een bekende Amsterdammer en viel o.a. op door het feit dat hij zich altijd met een bakfiets in de vorm van een bijbel door de stad verplaatste.

Boeken-centrale Hilversum

M. J. Hendriks exploiteerde in de jaren ’50 een leesbibliotheek genaamd “Boeken-centrale” en een kantoorboekhandel op het adres Kleine Drift n. 29 in Hilversum. De zaak werd in 1963 opgeheven.

Blommesteijn Hilversum

Boekhandel M. Blommesteijn heb ik al behandeld in de reeks boekhandels in Bussum, waar een filiaal van de zaak gevestigd was. Omdat de hoofdvestiging zich in Hilversum bevond, herhaal ik hier tekst en afbeeldingen nog een keer.

M. Blommesteijn nam rond 1901 de al uit 1859 daterende boekhandel van Johs Geradts in Hilversum over. Hij bleef nog geruime tijd vermelden “v/h Johs Geradts”. Het ging om een boek- en papierhandel/handelsdrukkerij /advertentiebureau. De boekhandel bevond zich op de Kerkstraat nr. 40. De drukkerij was enige tijd gevestigd op de Kerkstraat nr. 6, b/d Groest. De zaak gaf ook enkele publicaties uit. Zo verscheen in 1902 “Boerenorganisatie door middel van Raiffeisenbanken”, door J. H. van Laak. Rond 1928 verhuisde de boekhandel naar Kerkstraat nr. 14 en in 1947 werd een filiaal geopend in Bussum, aanvankelijk op het adres Veerstraat nr. 37, maar al snel daarna op de Brinklaan nr. 83a. Het Bussumse filiaal heeft tot ca. 1961 bestaan. In 1964 prijst Blommesteijn zich aan als “de grootste rooms-katholieke boekhandel van het Gooi”. De beide zaken werd altijd geleid door leden van de familie Blommesteijn. Enkele namen: F. J. Blommesteijn (haalde in 1940 het diploma Vakbekwaamheid Kantoorboekhandel), Henricus Johannes (Harry) Blommesteijn (overleed in 1958), J.M. Blommesteijn- Meesters en in de laatste periode L. J. M. Kamer (aangetrouwd). In de jaren ’60 werd de zaak een naamloze vennootschap. In juli 1970 werd het faillissement uitgesproken.

Bijbel-In Hilversum

Er zijn in Nederland verschillende evangelische boekhandels geweest met de naam “Bijbel-In”. In Delft, Haarlem, Vlaardingen én, nog steeds in Hilversum. Deze evangelische boekhandels ressorteren vaak onder een stichting en draaien meestal grotendeels op vrijwilligers. De “Bijbel-In” in Hilversum werd in 1973 opgericht. Tot 2020 worden er 2 dicht bij elkaar gelegen adressen vermeld, te weten Groest nr. 86 en Hilvertshof nr. 115. Naast boeken verkoopt de zaak, zoals gebruikelijk in evangelische boekhandels, ook CD’s, wenskaarten, cadeau’s en religieuze voorwerpen. In 2020 verhuisde de winkel naar de Schoutenstaat nr. 15. In 2023 werd het 50-jarig jubileum gevierd.

Benjamin Hilversum

De boekhandel van de firma E. Benjamin wordt voor het eerst vermeld in 1903 op het adres Koningsstraat nr. 145 in Hilversum. Er was ook een leesinrichting en leesbibliotheek aan de zaak verbonden met de naam “Elck wat wils” (catalogus 10 cent, 5 cent per dag per deel). Vanaf 1906 wordt in advertenties vaak bij de naam van de zaak F. W. Schaaf vermeld (vermoedelijk de nieuwe? eigenaar). In 1911 verhuist de winkel naar de Havenstraat nr. 7, bij de Kerkstraat. Dan is er sprake van een leesbibliotheek in 4 talen (3000 nummers) en een leesinrichting met vrije keuze uit 75 tijdschriften eveneens in 4 talen. De zaak functioneerde ook als agentschap van de “Nieuwe Courant”. Gesignaleerd tot 1924.

Astra Hilversum

Rond 1902 opende Albert Hendrik Kroes op het adres Leeuwenstraat nr. 2 (ook wel nr. 2a) in Hilversum een boekhandel/drukkerij. Na verloop van tijd (in ieder geval in 1906) kreeg de zaak de naam “Astra”. Er was ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden (2 cent per dag, stuiver per week). Per 1 januari 1907 werd de zaak overgenomen door A. Beek Jr. die wel de naam “Astra (Fa. A. H. Kroes)” handhaafde. Het bedrijf presenteerde zich toen als boek-, papier-, muziek- en kunsthandel. In mei 1907 verscheen bij Astra een “Wandelkaart voor Gooi en Eemland, waarop de streek van Naarden tot Soest”. In 1908 kondigde Beek aan dat hij iedere zaterdagavond aanwezig was in café “Voorwaarts” in Utrecht voor de verkoop van goede en goedkope boeken. Een en ander kon niet voorkomen dat de zaak in 1910 failliet verklaard werd.

Amsterdamsche Hilversum

De “Amsterdamsche Boekhandel” op het adres Langestraat nr. 22 in Hilversum moet al vóór 1925 bestaan hebben, want op 7 november 1925 wordt de heropening aangekondigd. De zaak kende ook een leesbibliotheek-afdeling, “Amsterdamsche Leesbibliotheek”, waar voor 8 cent zonder statiegeld boeken geleend konden worden. De eigenaar van de zaak was vermoedelijk P. H. Tengler. In 1935 ging de winkel over in handen van J. W. Francken die hem voortzette als “Francken’s Kantoorboekhandel”. In 1936 werd de zaak al weer overgenomen door een “niet erkende” leesbibliotheekhouder.

ALTEC Hilversum

Boekhandel “ALTEC” was tussen 1937 en 1958 gevestigd op de Naarderstraat nr. 61 in Hilversum. Vanaf eind 1941 wordt als huisnummer nr. 61-63 vermeld. De naam ALTEC wordt verklaard door het feit dat het hier om een ALgemene TECnische boekhandel/annex leesbibliotheek ging van christelijke signatuur. De zaak werd in april 1937 opgericht door mej. Joh. Glas. In 1940 wordt G. J. Boom als eigenaar vermeld, maar vanaf 1949 kent de boekhandel weer 2 eigenaren, G. J. Boom en J. Boom-Glas.

Zee Den Helder

De leesbibliotheek van Geri van der Zee in de Balistraat nr. 62 in Den Helder. Nadere gegevens ontbreken.

Walrecht Den Helder

Op zaterdag 2 juni 1928 opende H. Walrecht een “moderne leesbibliotheek” op het adres Zuidstraat nr. 69 in Den Helder. Daarnaast verkocht hij school, schrijf- en tekenbehoeften, sigaren, tabak en sigaretten. De combinatie leesbibliotheek/rookwaren kwam heel veel voor. H. Walrecht vermeldt dat hij ex-filiaalhouder is van A. Hillen. In 1929 is hij vertegenwoordiger van de Singer-Maatschappij. In 1930 verkocht hij de zaak al weer aan mevr. C. Bening-Haas die hier al eerder ter sprake kwam.

Venstra Den Helder

Onno Venstra kwam al uitgebreid aan de orde in de reeks boekhandels in Amstelveen. Ook kwam hij kort ter sprake toen ik de boekhandel van Daan Schreuder in Den Helder besprak. Naar aanleiding van dit etiket van Venstra in Den Helder toch nog even een korte opmerking. Onno Venstra werd in november 1953 eigenaar van de boekhandel van Daan Schreuder op de Koningstraat nr. 27 in Den Helder. Hij bleef de eerste jaren nog vermelden “v/h Daan Schreuder”. In 1955 hief hij de aan de zaak verbonden leesbibliotheek op. In 1960 verhuisde hij naar Amstelveen.

Uijleman Den Helder

Willem Frederik Uijleman (1888-1965) was voor de inwoners van Den Helder in de jaren ’50 een bekende 2e hands boekhandelaar. Althans, dat werd vermeld toen in 1965 in de krant werd meegedeeld dat hij dood was aangetroffen in zijn woning in de 1e Vroonstraat nr. 21. Vermoedelijk ten gevolge van kolendampvergiftiging.

Tuindorp Den Helder

Rond 1932 is er voor het eerst sprake van “Bazar Tuindorp” in Den Helder op het adres Bloemstraat nr. 4. Eigenaar was toen N. A. Arkesteyn. De zaak functioneerde ook als “bestelkantoor voor verhuizingen en sleeperswerk”. Rond 1938 wordt voor het eerst vermeld dat er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden is. Vanaf 1942 blijkt J. van der Molen de eigenaar, dan op Brakkeveldweg, hoek Bloemstraat nr. 2-4. Naar eigen zeggen ging het om de “grootste leesbibliotheek ter plaatse, meer dan 9000 delen”. Maar het bazar-aanbod was zeker zo belangrijk: koffers, glas- en aardewerk, stoelen, tafels, luchtbedden, kinderstoelen en boxen. In 1971 was naar alle waarschijnlijkheid de leesbibliotheek al lang opgeheven. Dan is er sprake van “Van der Molen’s warenhuis en verhuurinrichting” in een uitgebreid pand op de Brakkeveldweg, hoek Bloemstraat nr. 2-10.

Strang Den Helder

Joh. P. C. (Jan) Strang begon samen met zijn vrouw Cor in de jaren ’30 een muziekhandel (grammofoonplatenhuis) op het adres Koningdwarsstraat nr. 57 in Den Helder. Hij verkocht ook orgels en piano’s en was alleenvertegenwoordiger van de destijds beroemde “Klavars Kribo-muziek”. In 1940 betrok het echtpaar een pand in het Julianapark nr. 7, n/b Jamin (ook wel Stationspark genoemd). In 1944 werd als 2e adres (filiaal?) Keizerstraat nr. 12 vermeld. Gesignaleerd tot 1964.

Spruit Den Helder

Op 1 juli 1890 nam Pieter Spruit Jr. de boekhandel van H. A. Stadermann over op het adres Dijkstraat nr. 46 in Den Helder. Spruit presenteerde zich daarna als “Boekhandel/binderij/papier- en muziekhandel/kunsthandel en leesbibliotheek P. Spruit Jr.” De zaak functioneerde ook als agentschap van De Telegraaf en gaf minstens 20 ansichtkaarten van Den Helder en omgeving uit. Vanaf 1922 werd de zoon van de oprichter, ook Pieter Spruit genaamd (1894-1967), mede-eigenaar. Vanaf dat moment werd de toevoeging “Jr.” uit de naam weggelaten. Het bedrijf heeft op meerdere adressen gezeten. Op de Kanaalweg nr. 161 (1923/29) en op Kanaalweg nr. 175. In juli 1940 verbleef de zaak kort op het adres Gedempte Gracht nr. 107E in Schagen, maar keerde in augustus al weer terug naar de Kanaalweg. In de jaren ’50 was het adres Keizerstraat nr. 75 en in mei 1961 verhuisde de winkel voor het laatst, dan naar de Beatrixstraat nr. 2-4. De zaak werd vermoedelijk in 1967 opgeheven.

Schreuder Den Helder

Daniel (Daan) Schreuder (1889-1943) trad op z’n 13e in dienst bij de drukkerij van de heer Jaring aan de Kanaalweg in Den Helder. Vóór hij voor zichzelf begon, werkte hij ook nog bij de drukkerij/uitgeverij van C. de Boer Jr. In november 1924 opende hij een boekhandel/leesbibliotheek op het adres 2e Vroonstraat nr. 64 (bij de Koningdwarsstraat). Binnen een half jaar verhuisde hij de zaak naar de Koningstraat nr. 90. Zoals op één van de etiketten te zien is, deed hij o.a. in kantoor- en schoolartikelen, lijsten, platen en modebladen. Rond 1930 verhuisde de winkel naar de Koningstraat nr. 27.Toen Daan Schreuder in december 1943 overleed, bleek uit een krantenartikel dat hij bij het Helderse publiek zeer geliefd was. Zijn weduwe, mevr. C. K. Schreuder-Tielemans, zette de zaak tot 1953 voort. In november van dat jaar verkocht zij de winkel aan O. Venstra, die de eerste jaren nog bleef vermelden “v/h Daan Schreuder”. De leesbibliotheek-afdeling werd in 1955 opgeheven.

Rühland Den Helder

De gebroeders B. H. en A. A. Rühland hadden vanaf ca. 1933 een kantoorboekhandel/papierhandel/boekbinderij (gediplomeerd) op het adres Emmastraat nr. 36, bij de Van Galenstraat (de poort in!) in Den Helder. In 1936 wordt als 2e adres vermeld Oversluisweg nr. 7 in Wormerveer. Naast prent- en kleurboeken, jongens- en meisjesboeken bood men een breed scala aan artikelen aan, zoals hoeden- en overhemdzakken, kleurkrijt, taartcartons etc. Rond 1938 gingen de broers uit elkaar. Daarna wordt alleen A. Rühland nog vermeld. Eind jaren ’30, begin jaren ’40 had hij een papierhandel op de Emmastraat nr. 101 (1939) en Emmastraat nr. 99 (1940/41).

Pottekijker Den Helder

De Book & Giftshop “De Pottekijker” in Den Helder was in de jaren ’90 gevestigd in de voormalige pastorie van de hervormde kerk op het adres Weststraat nr. 59.

Noorden Den Helder

Boek- en Offsetdrukkerij/kantoorboekhandel “Het Noorden” was vanaf 1929 gevestigd op het adres Stakman Bossestraat nr. 49 (ook wel nr. 49-51) in Den Helder. In de jaren ’30 verhuisde de zaak naar nr. 55 (ook wel nr. 55-57). In 1952 werd het bedrijf overgenomen door de heer A. Flach. De kantoorboekhandel verbleef toen op nr. 41 en de drukkerij op nr. 43. Het ging naar alle waarschijnlijkheid om een firma van rooms-katholieke signatuur, want toen men in 1948 via een advertentie personeel voor de drukkerij zocht, sprak men de voorkeur uit voor rooms-katholieke sollicitanten. Gesignaleerd tot 1960.

Ottenhof Den Helder

Frans Ottenhof had tussen 1933 en 1940 een leesbibliotheek/boekhandel op het adres Emmastraat nr. 73 in Den Helder. Op zaterdag stond hij ook op de markt met 2e hands boeken.

Michels Den Helder

A.W. (Andreas Wilhelmus) Michels (1880-1961) was in Den Helder en wijde omgeving ongetwijfeld bekender als actieve vakbondsman en politicus dan als boekhandelaar. Na een carrière als matroos bij de Koninklijke Marine werd Michels actief in de matrozenvakbond en in de politiek, o.a. als secretaris van de SDAP, afdeling Den Helder. Hij werd ook redacteur van “Het Anker, weekblad gewijd aan de belangen van het mindere marinepersoneel”. Maar in 1905 zette hij de boekhandel voort van mede-activist A .G.A. Verstegen (voorzitter van de marine-vakbond) op het adres Weststraat nr. 38 in Den Helder. Naar verluidt om zijn bescheiden inkomen met de opbrengst van de boekhandel aan te vullen. “Boekhandel A. W. Michels, v/h A.G. A. Verstegen”. Later (1908/1909) werd de naam boekhandel “Vooruit”. In juli 1919, toen Michels voor de SDAP zitting nam in het College van Gedeputeerde Staten, Noord-Holland, werd de boekhandel opgeheven.

Maas Den Helder

In april 1886 vestigde A. J. Maas zich als boek- en papierhandelaar op het adres Dijkstraat nr. 16 in Den Helder. In 1907 verhuisde de zaak, die zich inmiddels presenteerde als “boek-, muziek- en kunsthandel/binderij/leesinrichting”, naar de Kanaalweg nr. 78. Incidenteel trad Maas ook op als uitgever. Zo verscheen in 1889 een lithografie van Z.M. schroefstoomschip 1e klasse “Koningin Emma der Nederlanden” en in 1907 “Beknopte wis- en zeevaartkunde”, door C. Maas (familie?) en Th. C. W. van Mierlo. Na het overlijden van de oprichter werd er in september 1912 een naamloze vennootschap opgericht met als vennoten R. (Roelof) Maas (directeur), J. Maas, C. Maas. P. Swart en mej. G. Maas. Vanaf dat moment is er sprake van “Boekhandel v/h A. J. Maas”. In juni 1928 wordt de zaak te koop aangeboden “wegens vergevorderde leeftijd van de eigenaar” (Roelof Maas). Er werd geen koper gevonden; in februari 1929 werd een grote opheffingsuitverkoop gehouden en het “prachtige winkelhuis” werd te koop gezet.

Librije Den Helder

Leesbibliotheek “De Librije” op het adres IJsselstraat nr. 15 in Den Helder werd tussen 1959 en 1969 gedreven door mevr. D. van Breest-Smallenburg. In 1969 verkocht zij de zaak.

Kuhne Den Helder

Boekhandel Jan Kuhne in Alkmaar kwam al eerder ter sprake. Zie de tekst hieronder. Hier worden nog enkele etiketten/stempels getoond van het filiaal in Den Helder. “n goed boek…. ’n goede zaak” Alkmaar kende 2 boekhandels onder de naam Kühne. De oudste van de twee werd in 1895 opgericht door A. J. J. Kühne op de Boterstraat. De zaak heeft daar op verschillende huisnummers gezeten, te weten nr. 12, 22 en 28. Het betrof niet alleen een boek- en papierhandel. Er was tevens sprake van een binderij/drukkerij/leesbibliotheek/advertentiebureau. In 1924 wordt als 2e adres St. Jacobstraat nr. 1 vermeld (v.h. Mühren & Stockmann). Het was een winkel van rooms-katholieke signatuur. De leesbibliotheek werd in 1946 opgeheven. Voor het laatst gesignaleerd rond 1970. De andere boekhandel Kühne, “Boekhandel Jan Kühne” ging in 1925 van start. Ook deze zaak heeft op verschillende huisnummers gezeten, maar dan op Verdronkenoord: nr. 133 (tegenover de Vismarkt), nr. 113 (ook wel nr. 113-115) en nr. 62. Eind jaren ’20 wordt tevens als adres vermeld St. Jacobstraat nr. 1, hoek Fnidsen, waar dus eerder A. J. J. Kühne zat. Met name na 1950 hebben diverse leden van de familie Kühne de zaak bemand. Ook deze boekhandel was van r.k. signatuur. Men verkocht ook religieuze artikelen. Rond 1955 werd een filiaal geopend in Den Helder op het adres Spoorstraat nr. 103 (later nr. 1). Vanaf de jaren ’60 is er ook sprake van een tweede vestiging in Alkmaar op het adres Laat nr. 90, bij de Kapelkerk. Het zilverkleurige etiket dateert uit een recentere periode (jaren ’90). Toen lag mogelijk de nadruk meer op kantoorartikelen en kantoorinstallaties.

Kouwenberg Den Helder

G. Kouwenberg bracht ik al eerder ter sprake als eigenaar van leesbibliotheek “De Blauwe Reiger” op het adres Reigerstraat nr. 24 in Den Helder. Rond 1957 had hij een leesbibliotheek onder eigen naam en uit dit stempel blijkt dat hij ook in 2e hands boeken handelde.

Goldschmeding Den Helder

In de serie over Haarlemse boek- en muziekhandels kwam de zaak van Goldschmeding al uitgebreid ter sprake. Zie de tekst hieronder. Ik somde daar een aantal filialen op, maar Den Helder ontbrak. Tussen ca. 1975 en 1986 had Goldschmeding daar een filiaal op het adres Spoorstraat nr. 52. Gerardus Alexander Goldschmeding begon zijn carrière als muziekhandelaar bij de zaak van Pieter Flaes en Georg Diedrich Brünjes in Amsterdam. Na een 28-jarig dienstverband kon hij na het overlijden van Brünjes in 1872 de zaak op de Warmoesstraat, buurt J, nr. 566 (na omnummering nr. 118) overnemen. In totaal 4 generaties Goldschmeding zouden in de volgende bijna 115 jaar! de zaak leiden. Gerardus werd opgevolgd door 4 zonen, Johannes, Leendert, Gerardus en Antoon Goldschmeding. Zij gingen in 1898 een vennootschap aan (G. A. Goldschmeding N. V.). Het werd één van de grootste muziekhandels van Nederland, met name befaamd om het aanbod van piano’s en orgels. In diverse plaatsen werden in de loop der jaren filialen geopend, o.a. in Hilversum, Rotterdam, Goes, Kampen, Purmerend en dus ook in Haarlem. Naast muziekinstrumenten werden later ook radio’s (1936) en televisies in het assortiment opgenomen. Het filiaal in Haarlem werd in 1924 geopend op het adres Groote Markt nr. 8 (het Amsterdamse filiaal op de Kalverstraat nr. 56 werd verplaatst naar Haarlem). Men kon er ook instrumenten laten repareren en als potentiële klanten eerst kennis wilden maken met een instrument werden ze daartoe door Goldschmeding in advertenties o.a. als volgt uitgenodigd: “Kom rustig pingelen bij Goldschmeding”. In 1986 besloot de laatste directeur A. C. Goldschmeding de zaak op te heffen. Naar eigen zeggen was één van de belangrijkste oorzaken de toegenomen concurrentie van televisie, film en video.

Evangelische Boekenkiosk Den Helder

Over de Evangelische Boekenkiosk op het Julianaplein in Den Helder heb ik helaas geen gegevens kunnen vinden. Ik volsta dus met het afgebeelde etiket.

Egner Den Helder

H. J. P. (Heinrich Johan Paul) Egner (1875-1962) begon in 1903 een boekhandel en handelsdrukkerij/uitgeverij op het adres Keizerstraat nr. 37 in Den Helder. Later was er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. Egner was ook hoofdagent voor Den Helder van “De Nieuwe Courant”. In 1900 gaf Egner een boekje uit van eigen hand getiteld “In storm en ijs”. De zaak gaf opvallend vaak publicaties uit waarvan een deel van de opbrengst ten goede kwam aan een goed doel. Zo verscheen in 1904 “Een visschersleven : een novelle”, door H. van Ronkel, een uitgave “ten voordeele van de nagelaten betrekkingen der slachtoffers van de storm op 6-7 october 1904”. Egner gaf ook veel jeugdboeken uit, o.a. van de auteur W. Mets. De meest succesvolle titel was “Visschers Grietje” (24 drukken!). In 1947 kwam de leiding van de zaak in handen van F. J. (Frederik Jacobus) Egner. In 1962 werd het pand op de Keizerstraat grondig verbouwd en gemoderniseerd. In de jaren ’80 komt de nadruk te liggen op de handel in kantoorinstallaties; dan is er sprake van Egner B.V. (in 1993 Egner Holding B. V.). Tot op de dag van vandaag is er sprake van “Egner Thuis op kantoor” op het adres Industrieweg nr. 27, nu onderdeel van de Noordhuis Groep.

Drie Boekjes Den Helder

De exacte periode waarin boekhandel “De Drie Boekjes” actief was, is mij niet bekend. In 2002 stond deze commanditaire vennootschap onder leiding van J. Pfann. In 2011 werd deze laatste zelfstandige boekhandel van Den Helder, gevestigd op het adres Keizerstraat nr. 58-60, failliet verklaard. De zaak was toen deelnemer aan de franchiseketen “Plantage Boekhandels” en de naam luidde toen “Plantage Books & More De Drie Boekjes”

Bron Den Helder

Er zijn/waren in Nederland verschillende evangelische boekhandels met de naam “De Bron”. Deze winkels worden vaak zonder winstoogmerk gerund door vrijwilligers. Het primaire doel is de verspreiding van het evangelie. In Den Helder was evangelische boekhandel “De Bron” gevestigd op de Koningstraat. Uit de etiketten blijkt dat de zaak op twee verschillende huisnummers heeft gezeten, nr. 115 en nr. 137. Gesignaleerd in de jaren ’90, maar de exacte periode is mij niet bekend.

Braam Den Helder

De kantoorboekhandel van J. Braam bracht ik al eerder ter sprake bij Breezand, waar de zaak gevestigd was op het adres Wijdenes Spaansweg nr. 49. Daar werd ook het filiaal in Noord Scharwoude genoemd in de Dorpsstraat nr. 87. Dit etiket vermeldt een 3e vestiging in de wijk Falga in Den Helder (jaren ’80).

Duinker/Bok Den Helder

In november 1897 vestigde J. C. (Jan Cornelis) Duinker zich als boek-, muziek- en kunsthandelaar in Den Helder op het adres Spoorstraat nr. 66. Hij had daarvoor ervaring opgedaan bij de firma Blom & Olivierse in Culemborg, Blankenberg & Co. in Leiden en bij Ybe Ybes in Velp. Duinker handelde ook in foto-artikelen en was agent voor het Algemeen Handelsblad en het “Algemeen Sportblad van Noord-Holland”. In 1920 gaf hij het “Adresboek van Den Helder” uit. De zaak heeft op verschillende huisnummers in de Spoorstraat gezeten. In de periode 1920-1929 op Spoorstraat nr. 92 en in de jaren ’30 op Spoorstraat nr. 64. Per 1 februari 1932 deed Duinker de winkel over aan J. (Jan) Bok die de zaak voortzette onder de naam ”Firma J. C. Duinker (Jan Bok)”. Toen de winkel later op Spoorstraat nr. 72 zat, werd de naam Duinker niet meer vermeld. Toen was er ook een uitgebreide leesbibliotheek aan de zaak verbonden en Jan Bok handelde ook in “vreemde postzegels”. In 1951 ging de leiding van de zaak over in handen van mevr. Th. J. Bok-van Pienbroek. In 1960 droeg zij de leiding over aan A. Th. Claessen-Bok, die de zaak nog geruime tijd voortzette.

Boendermaker Den Helder

Arie Boendermaker had tussen 1932 en 1966 een boek- en kantoorboekhandel op het adres Koningdwarsstraat nr. 12 in Den Helder. In de jaren ’50 was er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden.

Boekenvriend Den Helder

Boekhandel/leesbibliotheek “De Boekenvriend” liet zich in 1940 inschrijven bij de Kamer van Koophandel op het adres Zuidstraat nr. 27 in Den Helder. In 1944 was de zaak gevestigd op het adres Krugerstraat nr. 45. De afgebeelde stempels maken duidelijk dat “De Boekenvriend” ook ooit verbleef op de Emmastraat nr. 75. Nadere gegevens ontbreken.

Blokker Den Helder

J. Blokker had tussen ca. 1932 en ca. 1955 een boekbinderij in Den Helder. Aanvankelijk op de Langestraat nr. 106. Rond 1938 was er ook een leesbibliotheek aan zijn binderij verbonden, dan op het adres Vlamingstraat nr. 72. In de jaren ’50 was de binderij gevestigd op de Hector Treubstraat nr. 67.

Blauwe Reiger Den Helder

Leesbibliotheek “De Blauwe Reiger” kwam een paar dagen geleden al ter sprake bij Leesbibliotheek A. Beekma. Ik vermeldde toen dat deze leesbibliotheek, die op het zelfde adres als Beekma zat, Reigerstraat nr. 24 in Den Helder, in de loop der tijd 2 eigenaren kende, te weten J . J. de Ruiter en G. Kouwenberg. De 2 grote etiketten vermelden De Ruiter als eigenaar (per week 7 cent per deel, geen inleggeld). Maar uit het kleine stempel blijkt dat ook A. Beekma de naam “De Blauwe Reiger” gebruikte.

Berkhout Den Helder

J. P. Berkhout ging in 1871 in Den Helder van start met en boekhandel/binderij en uitgeverij. In de beginjaren wordt geen adres vermeld, maar volstaan met “Berkhout & Co, Nieuwediep”. Later (rond 1883) luidt het adres Zuidstraat nr. 72. Berkhout timmerde vooral aan de weg als uitgever. In 1875 gaf hij een nieuwe kaart van Den Helder uit, vervaardigd door Faddejon & Van Hogezand. In hetzelfde jaar verscheen: “Ontwikkelingsgeschiedenis en beschrijving der gemeente Helder”, door Dirk Dekker. Per 1 januari 1902 droeg de oprichter het bedrijf over aan zijn zoon Jacob Berkhout. Maar Jacob vertrok in 1903 uit Den Helder en zijn vader besloot toen de zaak te liquideren. De etiketten zijn helaas wat moeilijk leesbaar.

Bening Den Helder

In 1930 nam mevr. C. Bening-Haas de leesbibliotheek, annex sigarenmagazijn over van H. Walrecht op het adres Zuidstraat nr. 69 in Den Helder. In 1932 blijkt de zaak verplaatst te zijn naar Zuidstraat nr. 70, tegenover de nieuwe jachtclub, maar in november van dat jaar kondigde de eigenaresse aan dat ze ging verhuizen naar de Spoorstraat nr. 103, hoek 1e Vroonstraat. De zaak kreeg toen meer het karakter van een boek- en kantoorboekhandel blijkens de aankondiging dat het assortiment o.a. bestond uit foto-albums, kinderboeken en vulpennen. In 1934 verhuisde de zaak opnieuw, nu naar de Koningstraat nr. 39. Dan wordt als eigenaar L. Bening (zoon of echtgenoot?) genoemd. In 1937 tenslotte verblijft de winkel op de Breewaterstraat nr. 67, tegenover het Witte Kruis. De leesbibliotheek omvat dan 3000 delen, catalogus 25 cent en “stadsgenoten betalen geen inleggeld”.

Beekma Den Helder

Op het adres Reigerstraat nr. 24 in Den Helder zijn 2 leesbibliotheken actief geweest. “Leesbibliotheek A. Beekma” en “Leesbibliotheek De Blauwe Reiger”. Als eigenaren van de laatste zaak worden genoemd J. J. de Ruiter en G. Kouwenberg.