Berkhout Den Helder

J. P. Berkhout ging in 1871 in Den Helder van start met en boekhandel/binderij en uitgeverij. In de beginjaren wordt geen adres vermeld, maar volstaan met “Berkhout & Co, Nieuwediep”. Later (rond 1883) luidt het adres Zuidstraat nr. 72. Berkhout timmerde vooral aan de weg als uitgever. In 1875 gaf hij een nieuwe kaart van Den Helder uit, vervaardigd door Faddejon & Van Hogezand. In hetzelfde jaar verscheen: “Ontwikkelingsgeschiedenis en beschrijving der gemeente Helder”, door Dirk Dekker. Per 1 januari 1902 droeg de oprichter het bedrijf over aan zijn zoon Jacob Berkhout. Maar Jacob vertrok in 1903 uit Den Helder en zijn vader besloot toen de zaak te liquideren. De etiketten zijn helaas wat moeilijk leesbaar.

Bening Den Helder

In 1930 nam mevr. C. Bening-Haas de leesbibliotheek, annex sigarenmagazijn over van H. Walrecht op het adres Zuidstraat nr. 69 in Den Helder. In 1932 blijkt de zaak verplaatst te zijn naar Zuidstraat nr. 70, tegenover de nieuwe jachtclub, maar in november van dat jaar kondigde de eigenaresse aan dat ze ging verhuizen naar de Spoorstraat nr. 103, hoek 1e Vroonstraat. De zaak kreeg toen meer het karakter van een boek- en kantoorboekhandel blijkens de aankondiging dat het assortiment o.a. bestond uit foto-albums, kinderboeken en vulpennen. In 1934 verhuisde de zaak opnieuw, nu naar de Koningstraat nr. 39. Dan wordt als eigenaar L. Bening (zoon of echtgenoot?) genoemd. In 1937 tenslotte verblijft de winkel op de Breewaterstraat nr. 67, tegenover het Witte Kruis. De leesbibliotheek omvat dan 3000 delen, catalogus 25 cent en “stadsgenoten betalen geen inleggeld”.

Beekma Den Helder

Op het adres Reigerstraat nr. 24 in Den Helder zijn 2 leesbibliotheken actief geweest. “Leesbibliotheek A. Beekma” en “Leesbibliotheek De Blauwe Reiger”. Als eigenaren van de laatste zaak worden genoemd J. J. de Ruiter en G. Kouwenberg.

Aberson Den Helder

In de loop der tijd heeft Den Helder meer dan 25 leesbibliotheken gekend. Leesbibliotheek “Aberson” was grof geschat tussen 1933 en 1950 actief op verschillende adressen, te weten: Emmastraat nr. 93 (jaren ’30?), Koningstraat nr. 109 (jaren ’40?) en Koningstraat nr. 115 (jaren ’50?). “Ruime sortering in romans en wild-west-boeken”.

Schrijverij Heiloo

Boek- en kantoorboekhandel “De Schrijverij” in Heiloo ging van start rond 1986 op het adres Stationscentrum, Heerenweg nr. 199. Rond 2002 wordt als huisnummer nr. 140 vermeld . Als eigenaren worden genoemd mevr. I. C. M. (Ingrid) Dorrestein-Borst en Hans Dorrestein. In 2011 werd een 2e vestiging geopend in winkelcentrum Het Hoekstuk, adres Het Hoekstuk nr. 4. In 2013 ging een deel van de inboedel van het pand Stationscentrum door brand verloren. De zaak was aangesloten bij de franchiseketen Blz. In 2018 werd de vestiging Stationscentrum opgeheven na faillissement. De zaak op Hoekstuk nr. 4 bestaat nog steeds, nu aangesloten (sinds 2016) bij de Primera-keten.

Deutekom Heiloo

Simon Deutekom had vanaf 1932 een drukkerij in Heiloo op het adres Heerenweg nr. 72. Vanaf 1945 trad hij ook op als uitgever van voornamelijk rooms-katholieke publicaties. Een voorbeeld: “Aan moeders hand naar Jezus”, door Bejoka. Naast de drukkerij exploiteerde hij ook een kantoorboekhandel/leesbibliotheek. In 1958 nam zijn dochter Ton (A. M.) Deutekom op 18-jarige leeftijd de naast de ouderlijke woning gelegen kantoorboekhandel van haar vader over en bouwde die uit tot een volwaardige boekhandel. Simon zette de drukkerij/uitgeverij tot 1975 voort op het adres Van der Veldenstraat nr. 1. Ton Deutekom was één van de oprichters van de Libris-boekhandelsketen. Het adres Heerenweg nr.72 veranderde later in Heerenweg nr. 67-69 (ook wel nr. 69), Winkelhof ’t Loo. In augustus 2012 sloot Ton Deutekom de zaak. Er kwam toen een Bruna-vestiging voor in de plaats.

Bakker Heiloo

In oktober 1926 opende mevr. J. S. Bakker-Huig een algemene boekhandel in Heiloo. Tot 1948 was er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. In de loop der jaren worden verschillende adressen vermeld, maar ik vermoed dat ze allemaal betrekking hebben op één en hetzelfde pand: Rijksstraatweg B 56 (1929), Rijksstraatweg A 270 (1943), Kennemerstraatweg nr. 109 (ook wel kortweg Straatweg nr. 109), Kennemerstraatweg A 270 (huisnummer komt overeen met dat op de Rijksstraatweg). Op de etiketten in mijn verzameling komt de naam van de eigenaar mevr. Bakker-Huig merkwaardig genoeg nooit voor, maar altijd de naam van haar man D. A. Bakker. De zaak was van alle markten thuis. Op enig moment werd onder één dak naast de boekhandel een drogisterij, een foto- en een brillenzaak uitgebaat. De winkel heeft tot ca. 1955 bestaan.

Avis Heiloo

De boekhandelsketen Bruna had tussen ca. 1978 en ca. 1990 ook een vestiging in Heiloo. Verspreid over het land zijn er meer dan 250 Bruna-winkels. In de periode 1978-1986 was P. J Avis franchisenemer. De zaak was gevestigd op het adres Stationsplein nr. 1. Na 1986 worden als franchisenemers nog genoemd I. T. M. Groot-Schouten, C. Th. Groot en H. A. M. Saase.

Vré Heemstede

Toen boekhandel “Batavo” op de Zandvoortselaan nr. 147 in Heemstede in 1974 de deuren sloot, opende Loek (Ludovicus Hendrikus Maria) de Vré op dit adres “Boekhandel De Vré”. Hij specialiseerde zich in buitenlandse, met name Franse boeken. Loek de Vré was ook voorzitter van de Heemsteder Kamer van Ondernemersverenigingen (HKOV). Na surséance van betaling in 1978 werd de zaak in 1979 failliet verklaard.

Termeer Heemstede

Tussen 1930 en 1965 presenteerde Th. A. Termeer zich op het adres Binnenweg nr. 177 in Heemstede weliswaar voornamelijk als speelgoedmagazijn, maar naast o.a. “klederdrachtpoppen, Naether fietsjes en kindersulkys” verkocht de zaak wel degelijk ook school- en schrijfbehoeften en “Daan Hoeksema-artikelen” (bekende illustrator 1e helft 20e eeuw). Eén van de etiketten geeft als adres ook Binnenweg nr. 117, maar dat heb ik verder nergens bevestigd gezien. Termeer gaf ook meerdere ansichtkaarten uit.

Schol Heemstede

D. J. (Dirk) Schol begon rond 1938 met een leesbibliotheek en boekhandel op het adres Adr. van Ostadeplein nr. 4, hoek Jan van Goyenstraat in Heemstede. In 1980 verkocht hij de winkel aan Hans Scheffer en Hans Greidanus die de zaak omtoverden tot “Boekhandel Van Ostade” (hier eerder ter sprake gebracht).

Sas Heemstede

Marinus Sas ging rond 1934 van start met boek- en kunsthandel/leesbibliotheek “Boekenrode” op het adres Zandvoortschelaan nr. 147 in Heemstede. De naam van de zaak refereert aan de op de grens van Heemstede en Aerdenhout gelegen buitenplaats Boekenrode. Na het overlijden van de oprichter in 1955 zette zijn weduwe Clasina Sas-Meyerink de winkel nog kort voort, maar per 1 juli 1956 verkocht zij de zaak aan Wm. S. B. Klooster die hem voortzette als filiaal van de Amsterdamse boek- en kantoorboekhandel “Batavo”.

Pijp Heemstede

De inkoopcombinatie Blz. met als deelnemers zelfstandige boekhandels had/heeft verspreid over het land ca. 80 vestigingen. Naast boeken verkoopt met o.a. kantoor- en hobby-artikelen. Men spreekt ook wel van “gemakswinkels”. Rond het jaar 2000 kende Heemstede een vestiging van deze keten op het adres Raadhuisstraat nr. 30. De zaak was toen eigendom van de vof Teeuwen & Westerhoven, met als firmanten de heer R. M. Roelen en mevr. E. D. M. Roelen-Teeuwen. Op het zelfde adres zit nog steeds een vergelijkbare zaak: “Primera De Pijp”.

Ostade Heemstede

D. J. (Dirk) Schol wordt al in 1932 genoemd als eigenaar van een leesbibliotheek/boekhandel op het adres Adr. van Ostadeplein nr. 4, hoek Jan van Goyenstraat in Heemstede. Hij heeft het lang volgehouden. In 1980 verkocht hij de zaak aan Hans Scheffer en Hans Greidanus, die de winkel voortzetten onder de naam “Boekhandel Van Ostade”. Het winkelpand staat ook wel bekend als “het huis met de klok”. Al binnen 2 jaar openden de nieuwe eigenaren twee filialen, in de Fazantenhof in de Bijlmer en op het Julianapark in Haarlem-noord. In 1984 gingen Scheffer en Greidanus uit elkaar. De vestiging op het Julianapark werd verkocht en Hans Greidanus zette boekhandel Van Ostade samen met zijn partner Lia van den Wijngaard voort. In 2015 sloten zij, na 35 jaar, de deuren.

Mourik Heemstede

Tot eind 1929 was op het adres Bronsteeweg nr. 4a in Heemstede de kantoorboekhandel/leesbibliotheek van B. D. Gimbel gevestigd. De zaak werd toen voorgezet/overgenomen door D. van Mourik (Boek- en Kantoorboekhandel/Leesbibliotheek D. van Mourik”). In 1956, zoals hier eerder vermeld, nam Jacob Blokker, de grondlegger van Boekhandel Blokker, de zaak van Van Mourik over. Blokker bleef in de beginperiode nog wel vermelden “v/h D. van Mourik”.

Jonckbloedt Heemstede

De niet onbemiddelde uit Haarlem afkomstige aannemer C. A. M. Jonckbloedt (1878-1942), die maatschappelijk zeer actief was, o.a. als raadslid/wethouder, was begin jaren ’30 ook betrokken bij de oprichting van de rooms-katholieke leesbibliotheek/leesvereniging St. Joannes in Heemstede. In 1932 kocht hij voor zijn 2 ongehuwde dochters, Rie (Maria Cornelia Gerarda)(1908-1940) en Dinie (Lambertina Johanna Maria) een pand op de Binnenweg nr. 21, waar zij een rooms-katholieke boek- en kantoorboekhandel openden, waar naast school- en schrijfbehoeften, jeugdboeken, etc. uiteraard ook religieuze artikelen werden aangeboden (Boekhandel R & D Jonckbloedt). De uitleenbibliotheek St. Joannes vond eveneens onderdak in dit pand. In 1936 verhuisde de zaak naar de Binnenweg nr. 1. Rie Jonckbloedt overleed in 1940. Toen in 1948 een deel van leesbibliotheek St. Joannes verhuisde naar de nieuw gestichte Openbare Bibliotheek (met rooms-katholieke afdeling) zette Dinie Jonckbloedt met het restant een eigen leesbibliotheek voort. De zaak werd in 1971 opgeheven.

Eijk Heemstede

M. van Eijk’s kantoorboekhandel/leesbibliotheek ging rond 1920 van start op het adres Binnenweg nr. 5, bij de IJzeren Brug in Heemstede. In de jaren ’30 verhuisde de zaak naar de Binnenweg nr. 49, hoek Lindenlaan (later ook wel nr. 49-53, wellicht was deze uitbreiding nodig voor de op het stempel vermelde kantoormeubelen). Vooral de leesbibliotheek trok de aandacht. Met een aanbod van 12.000 boeken in 4 talen was Van Eijk’s bibliotheek één van de grootste van Kennemerland. Klanten konden een knipkaart aanschaffen voor 25 boeken a f. 1,75 mét geluksbon! In 1939 werd P. J. Jansen eigenaar, maar hij handhaafde wel de vertrouwde naam. De zaak hanteerde ook enige tijd de naam Leesbibliotheek “Heemstede”. Gesignaleerd tot ca. 1960.

Daudey Heemstede

Jan Willem Daudey Jr. vestigde zich met een boek- en kantoorboekhandel in 1927 op het adres Valkenburgerstraat nr. 22 in Heemstede. Al vrij snel daarna werd de zaak uitgebreid met een leesbibliotheek-afdeling (ook leesportefeuilles in 4 talen!). Rond 1932 verhuisde de winkel naar de Raadhuisstraat nr. 10. De leesbibliotheek werd in 1955 opgeheven, maar de boekhandel heeft naar alle waarschijnlijkheid nog tot 1968 bestaan.

Boekelier Heemstede

Ook Heemstede kende in de jaren ’90 een vestiging van de franchiseketen “De Boekelier”, en wel op de Binnenweg nr. 167.

Blokker Heemstede

Op 1 juni 1955 begon Jacob Blokker (1932-1995) op de benedenverdieping van het woonhuis van zijn ouders, Bronsteeweg nr. 26 in Heemstede met een boekhandel: “Jac. Blokker’s Boekhandel”. Toen hij in 1956 de uit 1929 daterende boek- en kantoorboekhandel/leesbibliotheek van D. van Mourik kon overnemen op de Bronsteeweg nr. 4a verhuisde hij naar dat adres (in het begin “Jac. Blokker’s Boekhandel, v/h D. van Mourik”). In september 1959 besloot hij de leesbibliotheek op te heffen. Na een grote verbouwing en uitbreiding in 1964 luidde het adres Bronsteeweg nr. 4/4a. C. C. A. M. (Clemens) Hoevenaars, die al sinds mei 1966 bij Blokker in dienst was en daarvoor ervaring had opgedaan bij boekhandel Oomen in Breda en boekhandel Blok in Rotterdam, volgde Jacob Blokker in 1977 op als bedrijfsleider/directeur van Blokker Boek BV. In de jaren ’70 worden er regelmatig kunsttentoonstellingen gehouden in ”Galerie Blokker”, Bronsteeweg nr. 4a. Vanaf 1994 bestierde Clemens Hoevenaars de zaak samen met zijn vrouw, C. C. A. (Tosca) Heyligers (1944-2017). In 1997 verhuisde de winkel naar de Binnenweg nr. 138. In 2006 werd de zaak overgenomen door 2 oud-medewerkers van Boekhandel Kooyker in Leiden, Arno Koek, al vanaf 1985 boekhandelaar, en Willeke van der Meer. Rond 2014 keerde Willeke van der Meer terug naar Leiden, waar ze eigenaar werd van Boekhandel Kooyker. Arno Koek zette daarna de zaak voortvarend voort. De zaak onderscheidt zich o.a. door het met grote regelmaat organiseren van activiteiten, zoals lezingen, boekpresentaties en signeersessies. In 2019 werd de winkel na een grote verbouwing sterk uitgebreid, van 140 naar 270 vierkante meter. Men verbleef toen tijdelijk op het adres Binnenweg nr. 82. Blokker is/was? aangesloten bij de inkoopcombinatie Libris.

Batavo Heemskerk

De in de jaren ’30 opgerichte boek- en kantoorboekhandel “Batavo” in Amsterdam-Zuid (eerder hier behandeld) opende in de jaren ’50 een filiaal in Amstelveen. Deze zaak is hier ook al eerder ter sprake gekomen. Per 1 juli 1956 werden de Batavo-zaken overgenomen door de N.V. Deli Drukkerij en Boekhandels (directeur Wm. S. B. Klooster). In 1957 nam Klooster boekhandel “Boekenrode” in Heemstede op het adres Zandvoortselaan nr. 147 over van mevr. C. Sas -Meyerink. In april 1958 werd de naam Boekenrode vervangen door “Batavo” (een 2e filiaal). Ook aan deze zaak was een leesbibliotheek verbonden. De N. V. Deli werd in 1969 overgenomen door de Perscombinatie. De winkel in Heemstede heeft tot ca. 1974 bestaan, waarna zich op de Zandvoortselaan nr. 147 boekhandel De Vré, v/h Batavo vestigde.

ABC Heemskerk

De naam van boek- en kantoorboekhandel “A.B.C.” wordt verklaard door de beginletters van de naam van de eigenaresse, A. M. (Alie) Beentjes-Commandeur. De zaak was in de periode 1959- ca. 1982 gevestigd op het adres Maerelaan nr. 4 in Heemskerk.

Verhoog Halfweg

In augustus 1911 nam L. Verhoog de boekhandel van zijn broer H. Verhoog over op de Haarlemmerstraat nr. 7 (ook wel Haarlemmermeerstraat?) in Halfweg. Zijn broer had deze boek-, muziek-, papier- en kantoorboekhandel al vanaf 1898. L. Verhoog, op zijn beurt, verkocht de zaak rond 1926 aan G. C. Dijkstra (hier eerder ter sprake gekomen), die de winkel onder eigen naam tot ca. 1960 voortzette.

Meer Halfweg

H. B. (Herman) Metten begon in 1949 met een leesbibliotheek op het adres Esdoornplein nr. 22 in Halfweg. De naam van de bibliotheek was “Meer”, ook wel “Meerbibliotheek”. In 1951 werd de zaak verwijderd uit de lijst van erkende leesbibliotheekhouders “wegens niet voldoen aan de gestelde voorwaarden”.

Dijkstra Halfweg

De boekhandel van L. Verhoog op de Haarlemmermeerstraat nr. 7 in Halfweg werd rond 1926 overgenomen door G. C. Dijkstra. In de eerste jaren presenteerde de zaak zich nog als boekhandel Verhoog (G. C. Dijkstra), daarna als boekhandel Dijkstra, v/h Verhoog, maar uiteindelijk als boekhandel G. C. Dijkstra. De zaak werd uitgebreid met een fotohandel en had ook enige tijd een leesbibliotheek-afdeling. Dijkstra gaf met enige regelmaat ansichtkaarten van de omgeving uit. Gesignaleerd tot ca. 1960.

Zijlstra Haarlem

De leesbibliotheek van M. Zijlstra was begin jaren ’30 gevestigd op het adres Slachthuisstraat nr. 10 in Haarlem. In 1935 verhuisde de zaak naar Slachthuisstraat nr. 15, hoek Corn. van Noordestraat. Buurtgenoten hadden het over de bibliotheek van Manke Tinus. Gesignaleerd tot ca. 1960.

Zijl Haarlem

In september 1854 deelde J. A. van Zijl mee dat hij zich op het adres Korte Veerstraat nr. 1 (later ook nr. 1/3) in Haarlem had gevestigd met een rooms-katholieke boek-, kantoorboek en muziekhandel (papiergrossierderij en binderij). In de maand van “O.L.V. van de Rozenkrans” bood de zaak een rijke sortering kerkboeken, rozenkruisen en gepolychromeerde beelden aan. In 1877 bood de firma haar gelukwensen aan Z. H. Paus Pius IX aan op het Gouden Bisschopsfeest. Na het overlijden van de oprichter in 1880 zette de weduwe J. A. van Zijl de zaak voort. In de jaren ’80 had Van Zijl ook een vestiging aan de Lange Veerstraat nr. 39/41 waar men bijouterieën, parfumerieën e.d. aanbod. Speciale attentie voor de “Eau Tonique om het uitvallen van het haar te beletten”. Deze zaak werd in 1890 samengevoegd met die op de Korte Veerstraat. De firma verwierf zich een naam met haar prachtige etalages. In november 1898 werd een algehele uitverkoop gehouden wegens liquidatie.

Winter Haarlem

De in 1914 in Amsterdam opgerichte kantoorvakhandel van de Gebr. Winter had in de loop der jaren meerdere vestigingen in Amsterdam, maar ook filialen in o.a. Alkmaar, Den Haag, Hoofddorp én Haarlem. Ik bracht de zaak al uitgebreider ter sprake in de serie over Amsterdamse boekhandels (zie mijn blog over boekhandelsetiketjes). Het hier afgebeelde etiket vermeldt ook het Haarlemse filiaal. Tussen 1953 en 1965 was deze zaak gevestigd op het adres Kruisweg nr. 70B.

Wilk Haarlem

Op 1 februari 1889 deelde D. J. van der Wilk mee dat hij zich als boekhandelaar gevestigd had op het adres Groote Houtstraat nr. 105 in Haarlem. Daarvoor was Van der Wilk achtereenvolgens werkzaam geweest bij Jac. Rookmaker in Haarlem, de firma Scheltema & Holkema in Amsterdam, de Erven Loosjes in Haarlem en de Gebrs. Schröder in Amsterdam. Voldoende ervaring dus. Hij werd ook actief als uitgever. Zo verschenen bij hem enkele publicaties over Haarlem. In 1893 gaf Van der Wilk een portret uit van de Haarlemse wereldkampioen schaatsen Jaap Eden en in 1898 iets heel anders: een bundel “Gedichtjes”, door Ernestine (pseudoniem van E. Moltzer). In juli 1898 verhuisde de zaak naar de Groote Houtstraat nr. 94. De uitgeverij trok Van der Wilk duidelijk het meest, want in januari 1902 deed hij de boekhandel over aan J. F. Beyers (hier eerder behandeld). Hij ging zelf door met de uitgeverij op de Coornhertstraat. Vanaf 1906 ging hij samenwerken met boekhandelaar/uitgever G. W. Groeneveld (hier ook eerder ter sprake gekomen). Vanaf dat jaar luidde het impressum van de uitgaven “Van der Wilk en Groeneveld“, gevestigd op het adres Zijlstraat nr. 71. Zij gaven bijvoorbeeld jarenlang het “Adresboek van Haarlem” uit. Na het faillissement van Groeneveld in 1920 wordt ook Van der Wilk niet meer genoemd.

Wesselius Haarlem

Wesselius’ Leesbibliotheek, U.B.H. (??) was in de jaren ’40 gevestigd op het adres Hoogerwoerdstraat nr. 56 in Haarlem-noord. Nadere gegevens ontbreken helaas. Ook Hillebrand Komrij noemt deze leesbibliotheek niet in zijn overzicht.

Werd Haarlem

De van oorsprong rooms-katholieke boek- en kantoorboekhandel van J. H. de Werd op het adres Kleverparkweg nr. 4 in Haarlem was actief tussen ca. 1930 en ca. 1960. Naast het gewone aanbod had men, zeker in de beginperiode, zoals gebruikelijk ook religieuze artikelen in voorraad, zoals communiegeschenken, madonna-beelden, rozekruisen etc.

Wensing Haarlem

In adresboeken geeft Joh. J. Wensing aan dat hij zich in 1873 als boekhandelaar in Haarlem vestigde, maar pas in 1919 vond ik de eerste sporen van deze zaak. Zijn boek- en kantoorboekhandel was toen gevestigd op de Zijlstraat nr. 4, bij de brug. Vanaf 1924 had Wensing daarnaast een advertentiebureau op de Tempelierstraat nr. 32. Na zijn overlijden in 1919 werd de zaak opgeheven.

Welscher Haarlem

De boek- en kantoorboekhandel van L. (L. J. W.) te Welscher in Haarlem heb ik kunnen traceren tussen 1926 en 1960. De zaak ging van start op het adres Heerenweg nr. 335. In 1934 verhuisde de boekhandel naar de Wagenweg nr. 116. Het afgebeelde stempel laat zien dat de zaak enige tijd de naam “Boekhandel Westerhoutpark” droeg. Het daarbij vermelde adres lijkt een fout, want daar wordt het huisnummer van de Heerenweg (335) vermeld bij de Wagenweg.

Vroom & Dreesmann Haarlem

Vroom & Dreesmann kwam al eerder uitgebreid ter sprake in de serie over Amsterdamse boekhandels. Het in 1887 in Amsterdam opgerichte warenhuis had op het hoogtepunt ca. 70 vestigingen verspreid over het land. Vrijwel alle vestigingen hadden een boeken-afdeling. V&D was voor de Nederlandse uitgevers één van de belangrijkste afnemers. De Haarlemse vestiging werd geopend in 1896. Het belangrijkste adres was de Grote Houtstraat nr. 70. Daarnaast was er een vestiging in Schalkwijk op de Rivièradreef nr. 3. Ook Gierstraat nr. 5 wordt als adres genoemd.

Vries Haarlem

Hendrik de Vries (1882-1946) begon op 25 maart 1905 een oude en nieuwe boekhandel op het adres Jacobijnestraat nr. 3, bij de Gedempte Oude Gracht in Haarlem (later ook wel nr. 3-7). De zaak was vanaf het begin sterk gericht op de in- en verkoop van schoolboeken; ook voor bind- en drukwerk kon men er terecht. Het betekende de start van een familiebedrijf, dat tot op de dag van vandaag actief is. Vanaf 1910 trad De Vries ook op als uitgever. In 1912 werd het pand op de Gedempte Oude Gracht nr. 27, over de Raaks gekocht (later ook wel nr. 27-27a) en in 1921 werd ook het pand op de Jacobijnestraat aangeschaft. Na een verbouwing werden de beide panden samengevoegd. In 1937 werd de zaak voortgezet door 2 zoons van de oprichter, H. P. (Herman) de Vries (1909-1945) en J. H. (Johan) de Vries (1915-2000). De broers waren in de 2e wereldoorlog actief in het verzet. Herman werd verraden, in december 1943 gearresteerd en via kamp Vught afgevoerd naar Dachau, waar hij kort voor de bevrijding (22 april 1945) overleed. Johan zette het bedrijf daarna alleen voort tot zijn zoon Dolf de Vries de zaak in 1973 overnam. Rond die tijd werd ook gestart met een aparte uitgeverij, De Vrieseborch, gespecialiseerd in sportboeken en boeken over Haarlem. Na het overlijden van Dolf in 1996 nam zijn echtgenote Karin de Vries-Kuyper het heft in handen. De zaak presenteerde zich blijkens enkele etiketten als het “Studieboekencentrum van Kennemerland”. Bij het 100-jarig bestaan in 2005 verkreeg het bedrijf het predicaat hofleverancier. In 2011 werd de Haagse boekhandel Van Stockum overgenomen, wat leidde tot 2 boekhandels (in Den Haag en Haarlem) met de naam “De Vries Van Stockum”. In 2026 staat de achterkleindochter van de oprichter Jeltje de Vries aan het roer, waarmee ik refereer aan de spreuk die De Vries, blijkens het grote etiket, enige tijd hanteerde: Hoop doet varen (HdV). Op naar het 125-jarig bestaan!

Voogd Haarlem

In januari 1905 nam Joh. Voogd de boekhandel van J. F. (Jan Frederik) Beyers in Haarlem over. De zaak was gevestigd op het adres Groote Houtstraat nr. 94. In 1909 wordt A. T. H. Wiesenhaan medefirmant en niet lang daarna presenteert de zaak zich als boekhandel “A. Wiesenhaan, v/h Joh. Voogd” (met agentschap van de “Nieuwe Courant”). Wiesenhaan ging in 1912 failliet. Tot 1915 is er echter nog wel steeds sprake van een “Algemeene Boekhandel, voorheen Joh. Voogd” op hetzelfde adres. Onduidelijk is wie dan de uitbater is.

Verstraten Haarlem

M. J. Verstraten had vanaf 1934 een leesbibliotheek op het adres Karel van Manderstraat nr. 61, hoek Adr. de Jongestraat, bij de Leidschevaart in Haarlem. De bibliotheek werd in 1964 opgeheven.

Versteeg Haarlem

De boekhandel/leesbibliotheek van A. Versteeg ging ca. 1926 van start op het adres Zijlweg nr. 27 in Haarlem. In 1928 verhuisde de winkel naar de Kastanjestraat nr. 47, hoek Pijnboomstraat in Haarlem-Noord. Het stempel laat zien dat Versteeg ook speelgoederen in het assortiment had. In 1935 werd de zaak overgenomen door F. E. Jansen.

Vernout Haarlem

Arend Vernout startte in 1876 met een kantoor- en papierhandel op het adres Warmoesstraat nr. 12 in Haarlem. In juli 1879 deelt hij mee dat het vanaf dat moment ook om een echte boekhandel gaat. In dat jaar wordt de firma Vernout ook agent van het Haarlemsch Dagblad. Vanaf 1883 luidt het adres Warmoesstraat nr. 10. In de jaren ’90 geeft Vernout met enige regelmaat fotografieën en platen uit van Haarlem. In 1891 verhuist de boek- en muziekhandel/leesbibliotheek naar de Warmoesstraat nr. 7, de papier- en kantoorboekhandel blijft op de Warmoesstraat nr. 10. In januari 1894 doet Arend Vernout de zaak over aan zijn zoon Willem B. Vernout Azn. (1869-1919). In 1899 functioneert de firma ook als agent van het Algemeen Handelsblad. De leesbibliotheek draagt enige tijd de naam “Lectura” (landelijk de meest gebezigde naam voor leesbibliotheken) en in 1905 deelt men trots mee de eerste Haarlemse leesbibliotheek te zijn die uitgerust is met een “ontsmettingsoven”. Na het overlijden van Willem B. Vernout wordt de zaak gedreven door zijn zoon Jacob Vernout (1901-1955) (kleinzoon van de oprichter). In 1926 wordt het 50-jarig bestaan gevierd. Vanaf de jaren ’30 had Vernout, zeker tot ca. 1964, filialen in Overveen op de Bloemendaalseweg nr. 255 en in Bloemendaal op de Bloemendaalseweg nr. 52 (ook wel nr. 53). In 1951 wordt Jacob Vernout opgevolgd door zijn zoon Paul Vernout Jzn. (de achterkleinzoon van de oprichter). Paul Vernout bemande de zaak tot zijn overlijden in 2022. De winkel, inclusief de hele boekenvoorraad, bleef daarna onaangeroerd tot het pand in 2025 in de verkoop ging. PS. Boekhandel Vernout moet niet verward worden met de in 1924 opgerichte kantoorboekhandel/leesbibliotheek van K. J. L. Vernhout (met H).

VEKO Haarlem

In 1924 vraagt K. J. L. Vernhout boeken te koop voor een op te richten leesbibliotheek. Zijn adres is dan Staten Bolwerk nr. 4 in Haarlem. Dat leidde tot de oprichting van “Vernhout’s kantoorboekhandel/leesbibliotheek” op het adres Kleine Houtstraat nr. 47. In 1927 werd de naam van de zaak gewijzigd in Vernhout’s kantoorboekhandel “VEKO”, waarschijnlijk om verwarring te voorkomen met de al uit 1876 daterende boekhandel/leesbibliotheek van A. Vernout (dus zonder H). In oktober 1929 werd boekhandel VEKO verplaatst naar de Zijlstraat nr. 98 (ook wel nr. 96-98), 2e huis vanaf het stadhuis. Het ging om een algemene boekhandel, maar duidelijk van christelijke signatuur. Als firmanten worden in de loop der jaren vermeld: K. J. L. Vernhout en J. Vernhout. In 1968 werd de zaak kennelijk uitgebreid, want dan wordt als adres vermeld Zijlstraat nr. 98-100. Rond 1980 gaat VEKO een samenwerking aan met de firma Van Hage (hier eerder voorbijgekomen), wat leidde tot de firma Van Hage/VEKO, op de Zijlweg nr. 84. (zie verder Van Hage op www.boekhandelsetiketjes.blogspot.com).

Veen 2 Haarlem

In september 1919 presenteerde A. F. van der Veen zijn leesbibliotheek aan het Haarlemse publiek. De zaak was gevestigd op het adres Tuchthuisstraat nr. 4, hoek Botermarkt. Leesgeld 7 cent per deel per week, abonnementskaart voor 10 delen 45 cent. In 1920 breidde Van der Veen zijn bibliotheek aanzienlijk uit door de aankoop van de leesbibliotheek van de firma Van Brederode en van de firma Beunderman. Zijn leesbibliotheek in 4 talen (hollands, duits, engels en frans) omvatte toen 12.000! delen. De zaak werd in 1923 onder eigen naam voortgezet door G. Kiljan.

Veen Haarlem

De boekhandel/leesbibliotheek van A. van der Veen in Haarlem heeft maar heel kort bestaan. In oktober 1917 deel Van der Veen mee zich gevestigd te hebben op het adres Schouwtjesplein nr. 65 (tevens rijksdepot van postzegels). In 1918 verhuisde de winkel naar de Wagenweg nr. 82, tegenover de Hazepaterlaan. In augustus 1919 deelt de eigenaar mee dat de zaak wordt opgeheven “wegens verkoop van het huis”.

Vander Haarlem

J. A. Vander had in de jaren ’40 en ’50 (1942-1959) een kantoorboekhandel/leesbibliotheek op het adres Oranjeboomstraat nr. 133 in Haarlem. De lichtelijk agressieve reclame-leus op het stempel (“Vander en geen ander”) heeft er, voor zover ik heb kunnen nagaan, niet toe geleid dat de concurrentie antwoordde met “Ga niet naar Vander, maar naar een ander”.

Tweehuysen Haarlem

In 1920 nam W. A. G. Tweehuysen de winkel van W. H. van Turnhout over op het adres Lieve Vrouwe Gracht nr. 34, bij de Spaarnekerk in Haarlem. Soms wordt als adres van het zelfde pand Anthoniestraat nr. 34 genoemd. Van Turnhout verkocht speelgoed, armbanden, eau de cologne etc. Onder Tweehuysen, die in het begin nog vermeldde “v/h W. H. van Turnhout”, ontwikkelde de zaak zich tot een uitgesproken rooms-katholiek bedrijf. In advertenties wordt voornamelijk gewezen op het aanbod van religieuze artikelen. De reden dat ik de winkel hier ter sprake breng, is dat Tweehuysen ook wel degelijk boeken in het assortiment had; wel voornamelijk kerkboeken (“de mooiste kerkboeken tegen een billijke prijs”). In de jaren ’30 verhuisde de winkel naar de Zijlstraat nr. 77 en in de jaren ’40 werd de zaak verplaatst naar de Zijlstraat nr. 85. Het bedrijf heeft minstens tot 1963 bestaan met dan als eigenaar J. G. M. Tweehuysen (vermoedelijk een zoon).

Traviata Haarlem

Op 25 juni 1927 opende F. P. J. Spee een radio- en grammofoonhandel/muziekhandel met de naam “Traviata” op het adres Nagtzaamstraat nr. 57 (Amsterdamse buurt) in Haarlem. Eind 1929 verhuisde de zaak naar de Kleine Houtstraat nr. 25. In 1931 werd de winkel verplaatst naar Anegang nr. 44, waar eerder de grammofoonhandel “His Masters Voice” gevestigd was. De firma vroeg ook oude of gebroken! grammofoonplaten te koop en beschikte over een reparatie-inrichting. In 1938 werd de zaak heropend op het oude adres Kleine Houtstraat nr. 25. In de jaren ’50 had “Traviata” een filiaal op het adres waar de zaak ooit begon: Nagtzaamstraat nr. 57 (zie afgebeelde etiket). Gesignaleerd tot ca. 1963.

Tip Haarlem

J. Tip was in de jaren ’70 (1971-1978) eigenaar van “Tip’s Boek- en Tijdschriftenhal” op het adres Santpoorterstraat nr. 57a in Haarlem. Op dit adres verbleef eerder in de jaren ’60 de boekhandel/leesbibliotheek van L. van Hengel (ging failliet in 1965). Ook Tip had een leesbibliotheek-afdeling.

Sweerts Haarlem

Rond 1945 deed de weduwe A. H. Akkerman-Huijer haar kantoorboekhandel/leesbibliotheek over aan R. A. J. Sweerts, die de naam Akkerman nog geruime tijd bleef vermelden (kantoorboekhandel/leesbibliotheek R. A. J. Sweerts, v/h J. Akkerman). De grote etiketten laten zien dat in de loop der jaren de leesbibliotheek-tarieven verdubbelden (van 8 naar 15 cent per deel per week). Beleefd werd verzocht “de boeken in zindelijken en ongeschonden staat te houden”. Toen in december 1956 de heer Sweerts overleed, zette zijn weduwe mevr. M. J. J. Sweerts-Schulte de winkel voort. Zij werd tevens actief als bestuurslid van de Algemene Nederlandse Bond van Leesbibliotheekhouders. De zaak werd in januari 1969 opgeheven.

Strijland Haarlem

De boek- en kantoorboekhandel/leesbibliotheek van M. Strijland wordt voor het eerst vermeld in 1910. De zaak is dan gevestigd op de Schoterweg nr. 23 in Haarlem. In de jaren ’20 bevindt de winkel zich op Schoterweg nr. 23 en 24a. Eind jaren ’30 verhuisde de zaak opnieuw, nu naar Schoterweg nr. 7 (later nr. 5-7). De leesbibliotheek werd in 1948 opgeheven. De boekhandel heeft zeker nog tot 1964 bestaan.

Steur Haarlem

Albert Gerard (Ab) van der Steur was een telg uit een oud kleermakersgeslacht en zelf tot 2002 eigenaar van de oudste kledingzaak van Nederland (sinds 1789). Ik herinner me ooit een prachtige foto gezien te hebben waarop hij in kleermakerszit op een tafel zat. In 1974 begon hij naast de kledingzaak een gespecialiseerd antiquariaat. De basis daarvoor vormde een grote collectie die hij overnam van de Haagse genealoog en antiquaar Gerard Halwasse. De zaak presenteerde zich als “Historisch Antiquariaat A. G. van der Steur” op het adres Nieuwe Gracht nr. 17 (aanvankelijk alleen als verzendantiquariaat, later 4 dagen per week open). Het antiquariaat had de volgende specialisaties: genealogie, heraldiek, archiefwezen, topografie en portretgrafiek. In 1989 opende Van der Steur samen met zijn partner Theo Hopman zijn antiquariaat op het adres Kruisstraat nr. 3 en 5 (3 verdiepingen). Van der Steur gaf met regelmaat (geweldige) catalogi uit en was naast zijn werk als kleermaker/antiquaar ook zeer actief als publicist op zijn interessegebieden en als (mede-)organisator van de Dutch Antiquarian Book Fair in Haarlem en de Antiquarian Book and Print Fair in Amsterdam. Na zijn overlijden in 2012 werd de zaak in Den Haag voortgezet door zijn dochter: Antiquariaat Arine van der Steur op de Balistraat nr. 81B (bezoek alleen op afspraak). Maar ook de zoon van Ab, Ard van der Steur (voormalig minister), het bloed kruipt waar het niet gaan kan, is naast zijn andere werkzaamheden actief als antiquaar onder naam “Goltzius” in Lisse (verkoop alleen via internet).