Verhoog Halfweg

In augustus 1911 nam L. Verhoog de boekhandel van zijn broer H. Verhoog over op de Haarlemmerstraat nr. 7 (ook wel Haarlemmermeerstraat?) in Halfweg. Zijn broer had deze boek-, muziek-, papier- en kantoorboekhandel al vanaf 1898. L. Verhoog, op zijn beurt, verkocht de zaak rond 1926 aan G. C. Dijkstra (hier eerder ter sprake gekomen), die de winkel onder eigen naam tot ca. 1960 voortzette.

Meer Halfweg

H. B. (Herman) Metten begon in 1949 met een leesbibliotheek op het adres Esdoornplein nr. 22 in Halfweg. De naam van de bibliotheek was “Meer”, ook wel “Meerbibliotheek”. In 1951 werd de zaak verwijderd uit de lijst van erkende leesbibliotheekhouders “wegens niet voldoen aan de gestelde voorwaarden”.

Dijkstra Halfweg

De boekhandel van L. Verhoog op de Haarlemmermeerstraat nr. 7 in Halfweg werd rond 1926 overgenomen door G. C. Dijkstra. In de eerste jaren presenteerde de zaak zich nog als boekhandel Verhoog (G. C. Dijkstra), daarna als boekhandel Dijkstra, v/h Verhoog, maar uiteindelijk als boekhandel G. C. Dijkstra. De zaak werd uitgebreid met een fotohandel en had ook enige tijd een leesbibliotheek-afdeling. Dijkstra gaf met enige regelmaat ansichtkaarten van de omgeving uit. Gesignaleerd tot ca. 1960.

Zijlstra Haarlem

De leesbibliotheek van M. Zijlstra was begin jaren ’30 gevestigd op het adres Slachthuisstraat nr. 10 in Haarlem. In 1935 verhuisde de zaak naar Slachthuisstraat nr. 15, hoek Corn. van Noordestraat. Buurtgenoten hadden het over de bibliotheek van Manke Tinus. Gesignaleerd tot ca. 1960.

Zijl Haarlem

In september 1854 deelde J. A. van Zijl mee dat hij zich op het adres Korte Veerstraat nr. 1 (later ook nr. 1/3) in Haarlem had gevestigd met een rooms-katholieke boek-, kantoorboek en muziekhandel (papiergrossierderij en binderij). In de maand van “O.L.V. van de Rozenkrans” bood de zaak een rijke sortering kerkboeken, rozenkruisen en gepolychromeerde beelden aan. In 1877 bood de firma haar gelukwensen aan Z. H. Paus Pius IX aan op het Gouden Bisschopsfeest. Na het overlijden van de oprichter in 1880 zette de weduwe J. A. van Zijl de zaak voort. In de jaren ’80 had Van Zijl ook een vestiging aan de Lange Veerstraat nr. 39/41 waar men bijouterieën, parfumerieën e.d. aanbod. Speciale attentie voor de “Eau Tonique om het uitvallen van het haar te beletten”. Deze zaak werd in 1890 samengevoegd met die op de Korte Veerstraat. De firma verwierf zich een naam met haar prachtige etalages. In november 1898 werd een algehele uitverkoop gehouden wegens liquidatie.

Winter Haarlem

De in 1914 in Amsterdam opgerichte kantoorvakhandel van de Gebr. Winter had in de loop der jaren meerdere vestigingen in Amsterdam, maar ook filialen in o.a. Alkmaar, Den Haag, Hoofddorp én Haarlem. Ik bracht de zaak al uitgebreider ter sprake in de serie over Amsterdamse boekhandels (zie mijn blog over boekhandelsetiketjes). Het hier afgebeelde etiket vermeldt ook het Haarlemse filiaal. Tussen 1953 en 1965 was deze zaak gevestigd op het adres Kruisweg nr. 70B.

Wilk Haarlem

Op 1 februari 1889 deelde D. J. van der Wilk mee dat hij zich als boekhandelaar gevestigd had op het adres Groote Houtstraat nr. 105 in Haarlem. Daarvoor was Van der Wilk achtereenvolgens werkzaam geweest bij Jac. Rookmaker in Haarlem, de firma Scheltema & Holkema in Amsterdam, de Erven Loosjes in Haarlem en de Gebrs. Schröder in Amsterdam. Voldoende ervaring dus. Hij werd ook actief als uitgever. Zo verschenen bij hem enkele publicaties over Haarlem. In 1893 gaf Van der Wilk een portret uit van de Haarlemse wereldkampioen schaatsen Jaap Eden en in 1898 iets heel anders: een bundel “Gedichtjes”, door Ernestine (pseudoniem van E. Moltzer). In juli 1898 verhuisde de zaak naar de Groote Houtstraat nr. 94. De uitgeverij trok Van der Wilk duidelijk het meest, want in januari 1902 deed hij de boekhandel over aan J. F. Beyers (hier eerder behandeld). Hij ging zelf door met de uitgeverij op de Coornhertstraat. Vanaf 1906 ging hij samenwerken met boekhandelaar/uitgever G. W. Groeneveld (hier ook eerder ter sprake gekomen). Vanaf dat jaar luidde het impressum van de uitgaven “Van der Wilk en Groeneveld“, gevestigd op het adres Zijlstraat nr. 71. Zij gaven bijvoorbeeld jarenlang het “Adresboek van Haarlem” uit. Na het faillissement van Groeneveld in 1920 wordt ook Van der Wilk niet meer genoemd.

Wesselius Haarlem

Wesselius’ Leesbibliotheek, U.B.H. (??) was in de jaren ’40 gevestigd op het adres Hoogerwoerdstraat nr. 56 in Haarlem-noord. Nadere gegevens ontbreken helaas. Ook Hillebrand Komrij noemt deze leesbibliotheek niet in zijn overzicht.

Werd Haarlem

De van oorsprong rooms-katholieke boek- en kantoorboekhandel van J. H. de Werd op het adres Kleverparkweg nr. 4 in Haarlem was actief tussen ca. 1930 en ca. 1960. Naast het gewone aanbod had men, zeker in de beginperiode, zoals gebruikelijk ook religieuze artikelen in voorraad, zoals communiegeschenken, madonna-beelden, rozekruisen etc.

Wensing Haarlem

In adresboeken geeft Joh. J. Wensing aan dat hij zich in 1873 als boekhandelaar in Haarlem vestigde, maar pas in 1919 vond ik de eerste sporen van deze zaak. Zijn boek- en kantoorboekhandel was toen gevestigd op de Zijlstraat nr. 4, bij de brug. Vanaf 1924 had Wensing daarnaast een advertentiebureau op de Tempelierstraat nr. 32. Na zijn overlijden in 1919 werd de zaak opgeheven.

Welscher Haarlem

De boek- en kantoorboekhandel van L. (L. J. W.) te Welscher in Haarlem heb ik kunnen traceren tussen 1926 en 1960. De zaak ging van start op het adres Heerenweg nr. 335. In 1934 verhuisde de boekhandel naar de Wagenweg nr. 116. Het afgebeelde stempel laat zien dat de zaak enige tijd de naam “Boekhandel Westerhoutpark” droeg. Het daarbij vermelde adres lijkt een fout, want daar wordt het huisnummer van de Heerenweg (335) vermeld bij de Wagenweg.

Vroom & Dreesmann Haarlem

Vroom & Dreesmann kwam al eerder uitgebreid ter sprake in de serie over Amsterdamse boekhandels. Het in 1887 in Amsterdam opgerichte warenhuis had op het hoogtepunt ca. 70 vestigingen verspreid over het land. Vrijwel alle vestigingen hadden een boeken-afdeling. V&D was voor de Nederlandse uitgevers één van de belangrijkste afnemers. De Haarlemse vestiging werd geopend in 1896. Het belangrijkste adres was de Grote Houtstraat nr. 70. Daarnaast was er een vestiging in Schalkwijk op de Rivièradreef nr. 3. Ook Gierstraat nr. 5 wordt als adres genoemd.

Vries Haarlem

Hendrik de Vries (1882-1946) begon op 25 maart 1905 een oude en nieuwe boekhandel op het adres Jacobijnestraat nr. 3, bij de Gedempte Oude Gracht in Haarlem (later ook wel nr. 3-7). De zaak was vanaf het begin sterk gericht op de in- en verkoop van schoolboeken; ook voor bind- en drukwerk kon men er terecht. Het betekende de start van een familiebedrijf, dat tot op de dag van vandaag actief is. Vanaf 1910 trad De Vries ook op als uitgever. In 1912 werd het pand op de Gedempte Oude Gracht nr. 27, over de Raaks gekocht (later ook wel nr. 27-27a) en in 1921 werd ook het pand op de Jacobijnestraat aangeschaft. Na een verbouwing werden de beide panden samengevoegd. In 1937 werd de zaak voortgezet door 2 zoons van de oprichter, H. P. (Herman) de Vries (1909-1945) en J. H. (Johan) de Vries (1915-2000). De broers waren in de 2e wereldoorlog actief in het verzet. Herman werd verraden, in december 1943 gearresteerd en via kamp Vught afgevoerd naar Dachau, waar hij kort voor de bevrijding (22 april 1945) overleed. Johan zette het bedrijf daarna alleen voort tot zijn zoon Dolf de Vries de zaak in 1973 overnam. Rond die tijd werd ook gestart met een aparte uitgeverij, De Vrieseborch, gespecialiseerd in sportboeken en boeken over Haarlem. Na het overlijden van Dolf in 1996 nam zijn echtgenote Karin de Vries-Kuyper het heft in handen. De zaak presenteerde zich blijkens enkele etiketten als het “Studieboekencentrum van Kennemerland”. Bij het 100-jarig bestaan in 2005 verkreeg het bedrijf het predicaat hofleverancier. In 2011 werd de Haagse boekhandel Van Stockum overgenomen, wat leidde tot 2 boekhandels (in Den Haag en Haarlem) met de naam “De Vries Van Stockum”. In 2026 staat de achterkleindochter van de oprichter Jeltje de Vries aan het roer, waarmee ik refereer aan de spreuk die De Vries, blijkens het grote etiket, enige tijd hanteerde: Hoop doet varen (HdV). Op naar het 125-jarig bestaan!

Voogd Haarlem

In januari 1905 nam Joh. Voogd de boekhandel van J. F. (Jan Frederik) Beyers in Haarlem over. De zaak was gevestigd op het adres Groote Houtstraat nr. 94. In 1909 wordt A. T. H. Wiesenhaan medefirmant en niet lang daarna presenteert de zaak zich als boekhandel “A. Wiesenhaan, v/h Joh. Voogd” (met agentschap van de “Nieuwe Courant”). Wiesenhaan ging in 1912 failliet. Tot 1915 is er echter nog wel steeds sprake van een “Algemeene Boekhandel, voorheen Joh. Voogd” op hetzelfde adres. Onduidelijk is wie dan de uitbater is.

Verstraten Haarlem

M. J. Verstraten had vanaf 1934 een leesbibliotheek op het adres Karel van Manderstraat nr. 61, hoek Adr. de Jongestraat, bij de Leidschevaart in Haarlem. De bibliotheek werd in 1964 opgeheven.

Versteeg Haarlem

De boekhandel/leesbibliotheek van A. Versteeg ging ca. 1926 van start op het adres Zijlweg nr. 27 in Haarlem. In 1928 verhuisde de winkel naar de Kastanjestraat nr. 47, hoek Pijnboomstraat in Haarlem-Noord. Het stempel laat zien dat Versteeg ook speelgoederen in het assortiment had. In 1935 werd de zaak overgenomen door F. E. Jansen.

Vernout Haarlem

Arend Vernout startte in 1876 met een kantoor- en papierhandel op het adres Warmoesstraat nr. 12 in Haarlem. In juli 1879 deelt hij mee dat het vanaf dat moment ook om een echte boekhandel gaat. In dat jaar wordt de firma Vernout ook agent van het Haarlemsch Dagblad. Vanaf 1883 luidt het adres Warmoesstraat nr. 10. In de jaren ’90 geeft Vernout met enige regelmaat fotografieën en platen uit van Haarlem. In 1891 verhuist de boek- en muziekhandel/leesbibliotheek naar de Warmoesstraat nr. 7, de papier- en kantoorboekhandel blijft op de Warmoesstraat nr. 10. In januari 1894 doet Arend Vernout de zaak over aan zijn zoon Willem B. Vernout Azn. (1869-1919). In 1899 functioneert de firma ook als agent van het Algemeen Handelsblad. De leesbibliotheek draagt enige tijd de naam “Lectura” (landelijk de meest gebezigde naam voor leesbibliotheken) en in 1905 deelt men trots mee de eerste Haarlemse leesbibliotheek te zijn die uitgerust is met een “ontsmettingsoven”. Na het overlijden van Willem B. Vernout wordt de zaak gedreven door zijn zoon Jacob Vernout (1901-1955) (kleinzoon van de oprichter). In 1926 wordt het 50-jarig bestaan gevierd. Vanaf de jaren ’30 had Vernout, zeker tot ca. 1964, filialen in Overveen op de Bloemendaalseweg nr. 255 en in Bloemendaal op de Bloemendaalseweg nr. 52 (ook wel nr. 53). In 1951 wordt Jacob Vernout opgevolgd door zijn zoon Paul Vernout Jzn. (de achterkleinzoon van de oprichter). Paul Vernout bemande de zaak tot zijn overlijden in 2022. De winkel, inclusief de hele boekenvoorraad, bleef daarna onaangeroerd tot het pand in 2025 in de verkoop ging. PS. Boekhandel Vernout moet niet verward worden met de in 1924 opgerichte kantoorboekhandel/leesbibliotheek van K. J. L. Vernhout (met H).

VEKO Haarlem

In 1924 vraagt K. J. L. Vernhout boeken te koop voor een op te richten leesbibliotheek. Zijn adres is dan Staten Bolwerk nr. 4 in Haarlem. Dat leidde tot de oprichting van “Vernhout’s kantoorboekhandel/leesbibliotheek” op het adres Kleine Houtstraat nr. 47. In 1927 werd de naam van de zaak gewijzigd in Vernhout’s kantoorboekhandel “VEKO”, waarschijnlijk om verwarring te voorkomen met de al uit 1876 daterende boekhandel/leesbibliotheek van A. Vernout (dus zonder H). In oktober 1929 werd boekhandel VEKO verplaatst naar de Zijlstraat nr. 98 (ook wel nr. 96-98), 2e huis vanaf het stadhuis. Het ging om een algemene boekhandel, maar duidelijk van christelijke signatuur. Als firmanten worden in de loop der jaren vermeld: K. J. L. Vernhout en J. Vernhout. In 1968 werd de zaak kennelijk uitgebreid, want dan wordt als adres vermeld Zijlstraat nr. 98-100. Rond 1980 gaat VEKO een samenwerking aan met de firma Van Hage (hier eerder voorbijgekomen), wat leidde tot de firma Van Hage/VEKO, op de Zijlweg nr. 84. (zie verder Van Hage op www.boekhandelsetiketjes.blogspot.com).

Veen 2 Haarlem

In september 1919 presenteerde A. F. van der Veen zijn leesbibliotheek aan het Haarlemse publiek. De zaak was gevestigd op het adres Tuchthuisstraat nr. 4, hoek Botermarkt. Leesgeld 7 cent per deel per week, abonnementskaart voor 10 delen 45 cent. In 1920 breidde Van der Veen zijn bibliotheek aanzienlijk uit door de aankoop van de leesbibliotheek van de firma Van Brederode en van de firma Beunderman. Zijn leesbibliotheek in 4 talen (hollands, duits, engels en frans) omvatte toen 12.000! delen. De zaak werd in 1923 onder eigen naam voortgezet door G. Kiljan.

Veen Haarlem

De boekhandel/leesbibliotheek van A. van der Veen in Haarlem heeft maar heel kort bestaan. In oktober 1917 deel Van der Veen mee zich gevestigd te hebben op het adres Schouwtjesplein nr. 65 (tevens rijksdepot van postzegels). In 1918 verhuisde de winkel naar de Wagenweg nr. 82, tegenover de Hazepaterlaan. In augustus 1919 deelt de eigenaar mee dat de zaak wordt opgeheven “wegens verkoop van het huis”.

Vander Haarlem

J. A. Vander had in de jaren ’40 en ’50 (1942-1959) een kantoorboekhandel/leesbibliotheek op het adres Oranjeboomstraat nr. 133 in Haarlem. De lichtelijk agressieve reclame-leus op het stempel (“Vander en geen ander”) heeft er, voor zover ik heb kunnen nagaan, niet toe geleid dat de concurrentie antwoordde met “Ga niet naar Vander, maar naar een ander”.

Tweehuysen Haarlem

In 1920 nam W. A. G. Tweehuysen de winkel van W. H. van Turnhout over op het adres Lieve Vrouwe Gracht nr. 34, bij de Spaarnekerk in Haarlem. Soms wordt als adres van het zelfde pand Anthoniestraat nr. 34 genoemd. Van Turnhout verkocht speelgoed, armbanden, eau de cologne etc. Onder Tweehuysen, die in het begin nog vermeldde “v/h W. H. van Turnhout”, ontwikkelde de zaak zich tot een uitgesproken rooms-katholiek bedrijf. In advertenties wordt voornamelijk gewezen op het aanbod van religieuze artikelen. De reden dat ik de winkel hier ter sprake breng, is dat Tweehuysen ook wel degelijk boeken in het assortiment had; wel voornamelijk kerkboeken (“de mooiste kerkboeken tegen een billijke prijs”). In de jaren ’30 verhuisde de winkel naar de Zijlstraat nr. 77 en in de jaren ’40 werd de zaak verplaatst naar de Zijlstraat nr. 85. Het bedrijf heeft minstens tot 1963 bestaan met dan als eigenaar J. G. M. Tweehuysen (vermoedelijk een zoon).

Traviata Haarlem

Op 25 juni 1927 opende F. P. J. Spee een radio- en grammofoonhandel/muziekhandel met de naam “Traviata” op het adres Nagtzaamstraat nr. 57 (Amsterdamse buurt) in Haarlem. Eind 1929 verhuisde de zaak naar de Kleine Houtstraat nr. 25. In 1931 werd de winkel verplaatst naar Anegang nr. 44, waar eerder de grammofoonhandel “His Masters Voice” gevestigd was. De firma vroeg ook oude of gebroken! grammofoonplaten te koop en beschikte over een reparatie-inrichting. In 1938 werd de zaak heropend op het oude adres Kleine Houtstraat nr. 25. In de jaren ’50 had “Traviata” een filiaal op het adres waar de zaak ooit begon: Nagtzaamstraat nr. 57 (zie afgebeelde etiket). Gesignaleerd tot ca. 1963.

Tip Haarlem

J. Tip was in de jaren ’70 (1971-1978) eigenaar van “Tip’s Boek- en Tijdschriftenhal” op het adres Santpoorterstraat nr. 57a in Haarlem. Op dit adres verbleef eerder in de jaren ’60 de boekhandel/leesbibliotheek van L. van Hengel (ging failliet in 1965). Ook Tip had een leesbibliotheek-afdeling.

Sweerts Haarlem

Rond 1945 deed de weduwe A. H. Akkerman-Huijer haar kantoorboekhandel/leesbibliotheek over aan R. A. J. Sweerts, die de naam Akkerman nog geruime tijd bleef vermelden (kantoorboekhandel/leesbibliotheek R. A. J. Sweerts, v/h J. Akkerman). De grote etiketten laten zien dat in de loop der jaren de leesbibliotheek-tarieven verdubbelden (van 8 naar 15 cent per deel per week). Beleefd werd verzocht “de boeken in zindelijken en ongeschonden staat te houden”. Toen in december 1956 de heer Sweerts overleed, zette zijn weduwe mevr. M. J. J. Sweerts-Schulte de winkel voort. Zij werd tevens actief als bestuurslid van de Algemene Nederlandse Bond van Leesbibliotheekhouders. De zaak werd in januari 1969 opgeheven.

Strijland Haarlem

De boek- en kantoorboekhandel/leesbibliotheek van M. Strijland wordt voor het eerst vermeld in 1910. De zaak is dan gevestigd op de Schoterweg nr. 23 in Haarlem. In de jaren ’20 bevindt de winkel zich op Schoterweg nr. 23 en 24a. Eind jaren ’30 verhuisde de zaak opnieuw, nu naar Schoterweg nr. 7 (later nr. 5-7). De leesbibliotheek werd in 1948 opgeheven. De boekhandel heeft zeker nog tot 1964 bestaan.

Steur Haarlem

Albert Gerard (Ab) van der Steur was een telg uit een oud kleermakersgeslacht en zelf tot 2002 eigenaar van de oudste kledingzaak van Nederland (sinds 1789). Ik herinner me ooit een prachtige foto gezien te hebben waarop hij in kleermakerszit op een tafel zat. In 1974 begon hij naast de kledingzaak een gespecialiseerd antiquariaat. De basis daarvoor vormde een grote collectie die hij overnam van de Haagse genealoog en antiquaar Gerard Halwasse. De zaak presenteerde zich als “Historisch Antiquariaat A. G. van der Steur” op het adres Nieuwe Gracht nr. 17 (aanvankelijk alleen als verzendantiquariaat, later 4 dagen per week open). Het antiquariaat had de volgende specialisaties: genealogie, heraldiek, archiefwezen, topografie en portretgrafiek. In 1989 opende Van der Steur samen met zijn partner Theo Hopman zijn antiquariaat op het adres Kruisstraat nr. 3 en 5 (3 verdiepingen). Van der Steur gaf met regelmaat (geweldige) catalogi uit en was naast zijn werk als kleermaker/antiquaar ook zeer actief als publicist op zijn interessegebieden en als (mede-)organisator van de Dutch Antiquarian Book Fair in Haarlem en de Antiquarian Book and Print Fair in Amsterdam. Na zijn overlijden in 2012 werd de zaak in Den Haag voortgezet door zijn dochter: Antiquariaat Arine van der Steur op de Balistraat nr. 81B (bezoek alleen op afspraak). Maar ook de zoon van Ab, Ard van der Steur (voormalig minister), het bloed kruipt waar het niet gaan kan, is naast zijn andere werkzaamheden actief als antiquaar onder naam “Goltzius” in Lisse (verkoop alleen via internet).

Stap Haarlem

In november 1887 werd J. M. Stap vennoot en tevens directeur van de N.V. “Haarlemsche Boek- en Muziekhandel” (opgericht in januari 1886). Zijn mede-vennoten zijn I. J. Pollé en G. van den Berg. De zaak was gevestigd op het adres Groote Houtstraat nr. 63. Al vrij snel daarna werd Stap eigenaar van de zaak; de N.V. werd toen opgeheven. De naam “Haarlemsche Boek- en Muziekhandel” werd nog geruime tijd gehandhaafd, wel met de toevoeging J. M. Stap. Maar uiteindelijk werd de naam gewijzigd in “Boek-, muziek en kunsthandel J. M. Stap”. De zaak functioneerde ook als agentschap van het “Nieuws van de dag”. Eind 1939 gaat de boekhandel van Stap, samen met die van H. N. Mul, op in de “Centrale Boekhandel”, een filiaal van de firma Loosjes, wel op het vertrouwde adres Groote Houtstraat nr. 63.

Stam Haarlem

De Technische Boekhandel H. Stam kwam al eerder ter sprake in de serie over Amsterdamse boekhandels (na te lezen op www.boekhandelsetiketjes.blogspot.com). De zaak werd in 1921 in Amsterdam opgericht door Hendrik Stam (1896-1963) en groeide in de loop der tijd uit tot een omvangrijk concern. Verspreid over het land (én buitenland) werden diverse filialen geopend. Het filiaal in Haarlem, waarvan hier enkele etiketten afgebeeld zijn, is er al in 1928, gevestigd op het adres Santpoorterstraat nr. 70, hoek Mr. Cornelisstraat 108. De Haarlemse vestiging had ook een leesbibliotheekafdeling. Als filiaalhouders worden o.a. genoemd W. J. Richel (1955) en K. Postma (1959). In de jaren ’60 waren het hoofdkantoor en de uitgeverij van de N. V. H. Stam in Haarlem gevestigd op de Zijlweg nr. 1.

Spoon Haarlem

Op het adres Zijlstraat nr. 71 in Haarlem volgden eind 19e eeuw de boekhandelaren elkaar in rap tempo op. Vóór 1886 bevond zich op dit adres de boekhandel van A. J. Knoop. In juni 1886 deed zijn weduwe mevr. A. J. Knoop-Bakker de boek-, muziek- en papierhandel over aan E. Binnendijk. Al in januari 1888 verkocht Binnendijk de winkel aan L. Spoon, van wie hier een etiket is afgebeeld. Spoon vermeldde nog steeds de naam van A. J. Knoop. Inmiddels was er ook een leesbibliotheek (met leesportefeuilles) in de zaak aanwezig. Spoon zette de zaak voort tot 1895. Vanaf dat jaar was op Zijlstraat nr. 71 de boek-, muziek- en kunsthandel, annex leesbibliotheek van P. Kuipers gevestigd. Kuipers verkocht de zaak in december 1900 alweer aan G.W. Groeneveld.