Actueel

Boek- en kantoorboekhandel/leesbibliotheek Actueel in Den Haag wordt in de jaren ’30 voor het eerst gesignaleerd. De zaak is gevestigd aan Mient 386, bij de Appelstraat. In die tijd wordt als eigenaar vermeld J.H. Muysert. In 1939 verhuist de winkel naar de Juliana van Stolberglaan 179 en dan wordt de zaak geleid door de weduwe J.A. van Gelderen-Kleijn. Op de boeken uit de leesbibliotheek wordt vaak de volgende tekst vermeld: “Waarde lezer, gelieve te bedenken dat U gedurende den leestijd verantwoordelijk is voor dit boek; behandel het met zorg als een dienst aan uwe medelezers en aan ons: een net boek leest zo prettig”.

Blijkens een artikel in Trouw leende de onlangs overleden auteur Ton van Deel regelmatig boeken bij deze leesbibliotheek. In die tijd werd de winkel gedreven door P.C. Wijgers en P.C. Loesberg-Wijgers. Wanneer de boekhandel werd opgeheven, is mij niet bekend.

Voortzetting Den Haag

De reis wordt nu voortgezet in Den Haag.

Labrée

De boekbinderij van Hendrik Jacobus Johannes Labrée (geboren 19 okt. 1838 – overleden 1 april 1918) was de eerste vijf jaar gehuisvest aan de Garenmarkt nr. 24. De naam Labrée (aanvankelijk gespeld Laborée of Labourée) kwam al in de 17^e eeuw in Leiden voor. Het betreft een uit Frankrijk of Wallonië afkomstig geslacht, in Leiden een veel voorkomend fenomeen. In 1880 verhuisde de binderij naar de Langebrug nr. 1, bij het Rapenburg. De generaties Labrée volgden elkaar in het bedrijf op. De zoon van de oprichter, Jacobus Johannes Labrée, was ook boekbinder. In 1946 kwam er geen opvolger uit de familie en werd de zaak overgenomen, met handhaving van de naam Labrée, door een oud-werknemer, de heer Hartman Bakker. Van 1961 tot 1972 leidt hij het bedrijf samen met Arend Jan Maas. In 1972 moest het bedrijf het pand aan de Langebrug, dat eigendom was van Studentenhuisvesting, verlaten en verhuisde de binderij naar Rapenburg nr. 99.

Voor zover ik heb kunnen nagaan, heeft de boekbinderij het 100-jarig bestaan niet kunnen vieren. 

Zwicht

Anton Marius van Zwicht leerde het vak bij een aantal boekhandels buiten Leiden (kantoorboekhandel Van Amstel in Utrecht, Van Dobben in Haarlem en Lenz en De Haan in Utrecht) voor hij ging werken bij de Leidse boekhandel Van Blankenberg aan de Mare nr. 58. Na zijn huwelijk met de dochter van Van Blankenberg, Jannetje, startte hij op 5 mei 1903 een eigen boekhandel op de Breestraat nr. 126 in Leiden. Met veel succes. De boekhandel was een begrip in Leiden. Van Zwicht was zeer actief. Hij was penningmeester van de Leidse Boekverkopersbond; later werd hij erelid. Gezamenlijk met de collega’s Van den Berg, Huisman en De Groot verzorgde hij schoolboekenleveranties. In zijn zaak kon men ook kaarten reserveren voor de Leidse Schouwburg. Een slimme nevenactiviteit, want dat bracht aardig wat extra mensen in de winkel. Hij had daarnaast een agentschap voor de NRC. In 1910 gaf hij een serie van ca. 42  kaarten uit (samen met Emrik & Binger) getiteld “69^e lustrum Leiden” met o.a. afbeeldingen van de studentenmaskerade. In januari 1941 kon men zich bij hem aanmelden voor het lidmaatschap van een leesgezelschap. Aan het eind van zijn boekhandelaars-carrière was hij zonder meer de nestor van de Leidse boekhandelaren.

Na zijn pensionering op 1 februari 1952 sloot de winkel. Van Zwicht overleed op 27 februari 1958 en werd ter aarde besteld op de begraafplaats aan de Groenesteeg.

Zwart

Boekbinderij F. Zwart werd op 5 december 1925 opgericht door Franciscus (Frans) Zwart. In 1927 was de binderij gevestigd aan de Koddesteeg nr. 1/1A, in 1936 aan de Langebrug nr. 5 (zie etiket) en in 1948 aan de Nieuwstraat nr. 1. In 1952 werd het bedrijf overgenomen door 2 zoons van de oprichter, Jacob en Simon Zwart. Zij kochten in 1956 een pand aan de Lange Mare nr. 104 waar de binderij toen gevestigd werd. In 1957 kocht Jacob Zwart zijn broer Simon uit en toen stapte de oprichter weer in als vennoot in de VOF Binderij Zwart. In 1965 verhuisde het bedrijf naar de Olieslagerspoort nr. 1. De zaak werd in 1980 omgezet van een eenmansbedrijf naar een BV. Begin jaren ’90 werd de binderij opgeheven. Grootste klant van Boekbinderij Zwart was de Leidse uitgeverij Brill.

Zitman

In de 19^e eeuw komt het met enige regelmaat voor dat de wat chiquere boekhandel in de grote steden met een internationale klantenkring hun etiketten in het Frans stelden. Vrijwel nooit in het Engels of Duits.  Met name in Den Haag/La Haye kom je dit tegen. Het enige Leidse voorbeeld in mijn verzameling is hier afgebeeld. De “Librairie de J.H. Zitman a Leide” werd in 1835 geopend op de hoek van de Papegracht en de Langebrug op Langebrug nr. 2. In 1885 vierde de zaak het 50-jarig jubileum. Tussen 1836 en 1869 gaf de firma Zitman ook nogal wat publicaties uit. Ik noem er één uit 1844. “Leerrijke bespiegelingen bij het oude jaar en nuttige overdenkingen bij het nieuw begonnen jaar 1804 / door F. N ., geheel zonder de letter A geschreven”. Dus niet zoals de teksten van Jacob van Lennep (A-Saga, E-Legende en O-Sprook) met maar één klinker, maar juist zonder een bepaalde klinker.

Binnenkort hoop ik deze tekst eens door te nemen op de Koninklijke Bibliotheek om vast te stellen hoe leerrijk deze bespiegelingen in 2020 nog zijn. Ik vrees het ergste!

Zirkzee

Hendrik Zirkzee (geboren Leiden, 1871 – overleden Leiden, 1931) vierde in 1923 zijn 25-jarig jubileum als boekbinder in dienst van de Universiteitsbibliotheek Leiden.  Uit dit etiket zou je kunnen afleiden dat hij ook actief was als zelfstandig boekbinder, maar dat heb ik niet kunnen vaststellen. Wel is er in 1936 sprake van een boekbinder H.C. Zirkzee aan de Haarlemmerweg nr. 70 in Leiden. Mogelijk de zoon?