E'soro

Er zijn naar mijn inschatting niet veel boekhandelaren in de Oudemanhuispoort in Amsterdam die een eigen etiket hebben laten maken. “E’soro Books” dus wel. In de jaren 1993/1994 bezette de eigenaar enkele keren de zogenaamde “gastkraam” op de wekelijkse boekenmarkt op het Spui. Ter gelegenheid daarvan hing hij de Russische vlag uit aan zijn kraam. Waarom weet ik niet, terwijl ik er als deelnemer aan de markt (vanaf het begin) toch bij geweest moet zijn. E’soro Books was eigenaar van kast 1 in de poort.

Erkelens

J. Erkelens had in de jaren ’20 van de vorige eeuw een boekhandel/leesbibliotheek op het adres Balistraat nr. 79 in Amsterdam. Nadere gegevens ontbreken.

Erato

In mei 1938 ging de N.V. Boekhandel en Uitgevers Mij. Erato van start op de Utrechtschestraat nr. 18a, hoek Heerengracht nr. 587 in Amsterdam. Bedrijfsleider was Julius Hermanus Vastert. De zaak was vooral actief als verzendboekhandel. In de jaren ’50 verhuisde de verzendafdeling naar de Nieuwe Keizersgracht nr. 96. De boekhandel op de Utrechtschestraat werd in 1971 overgenomen door K. H. (Kees) Veenstra, die de zaak onder eigen naam voortzette. De verzendboekhandel bleef daar buiten. Veenstra was daarvoor bedrijfsleider bij Erato. In 1976 opende Michiel van Geest, die vermoedelijk eerder werkzaam was bij Erato, de “Historische Maritieme Boekhandel Erato” in Haarlem op de Kleine Houtstraat nr. 70. Het zou een werkmaatschappij van Unieboek zijn geweest, maar toen de zaak in 2010 sloot, was Michiel van Geest de eigenaar.

Erasmus

Erasmus Antiquariaat en Boekhandel werd op 16 maart 1934 opgericht door de (tijdig) uit Duitsland vertrokken bibliofiel Abraham Horodisch (Lodz 1898-1987). Daarvoor had hij samen met een vriend in Duitsland de bibliofiele uitgeverij Euphorion opgericht. In 1924 verliet hij deze uitgeverij na een conflict met een compagnon en richtte toen samen met Moses Marx de uitgeverij Marx & Co op. Na het vertrek van Marx in 1926 werd de naam “Horodisch & Marx. Het Amsterdamse antiquariaat was aanvankelijk gevestigd op de Spuistraat nr. 314, maar verhuisde al in 1935 naar Spui nr. 2. In de beginperiode werd Horodisch financieel geholpen door enkele Joodse vrienden. In 1935 trouwde hij met de kunsthistorica Alice Garnmann. Met enige moeite kreeg Horodisch enkele jaren later pas de erkenning als nieuw-boekhandelaar. Het antiquariaat gaf vrijwel maandelijks catalogi uit. In november 1941, je kon er op wachten, plaatste de bezetter deze Joodse zaak onder een zgn. Verwalter (Heinrich Vossiek). In 1942 wist het echtpaar Horodisch Zwitserland (Fribourg) te bereiken. Kort na de bevrijding werd de zaak weer opgestart door Martin Oppenheim en Horst Garnmann (een neef van Alice), die daarna bijna 50 jaar aan het bedrijf verbonden zou blijven. Het echtpaar Horodisch keerde in de herfst van 1945 terug naar Amsterdam. In de jaren daarna richtte Garnmann zich op de uitbouw van de nieuwboekhandel , gespecialiseerd in kunst en boekgeschiedenis, en Abraham Horodisch leidde het antiquariaat. De boekhandel zou zich stormachtig ontwikkelen, met name vanaf de jaren ’60 als leverancier aan nederlandse en buitenlandse institutionele klanten. In 1969 verhuisde de verzendboekhandel naar de Voetboogstraat nr. 18. In 1984 deden Kurt Tschenett en zijn vrouw Sasha Brunsmann hun intrede. In 1986 verhuisde het bedrijf naar de Nieuwe Herengracht nr. 123a. Boekhandel en antiquariaat bleven op het Spui. Eind jaren ’80 werd het antiquariaat opgeheven en in 1991 werd ook de traditionele boekhandel gesloten. Erasmus ging toen, zeer succesvol, uitsluitend verder als leverancier van institutionele klanten. In december 1990 werd zelfs een filiaal in Parijs geopend aan de Rue Basfroi nr. 28. In 1993 nam Horst Garnann, inmiddels 70 jaar, afscheid. Tussen 2013 en 2018 maakte Erasmus deel uit van Connect Book en daarna van de Aurelius Group. Sinds 2020 opereert het bedrijf echter weer zelfstandig met als eigenaren Casalini Libr. en Dirk Raes. Het bedrijf is tegenwoordig gevestigd op de Veemarkt nr. 207 en telt ca. 60 werknemers. In 2023 fuseerde Erasmus met de firma Houtschild International Boekhandel in Den Haag. Men levert aan meer dan 3000 bibliotheken.

Emmering

Juda Emmering (1879-1934), opgegroeid in een arm joods milieu en opgeleid als diamantslijper, startte begin 20e eeuw in Amsterdam met de handel in 2e hands boeken. Aanvankelijk met een kraam op de Nieuwmarkt, later in de Oudemanhuispoort. Op 2 mei 1904 opende hij een winkel op de N. Lijnbaansgracht nr. 1 en in 1906 verhuisde hij naar de Langebrugsteeg nr. 6, bij het Rokin (ook nr. 2 wordt vaak als adres vermeld). Naast het antiquariaat ontwikkelde de zaak zich tot een universiteitsboekhandel en uitgeverij. Emmering gaf in de loop der jaren een groot aantal antiquariaatscatalogi uit, vaak onder de titel “Correspondent voor boekenvrienden” (10x per jaar). De uitgeverij gaf tussen 1911 en 1987 een groot aantal titels uit. Eén voorbeeld: “Het recht op luiheid : een weerlegging van het “Recht op arbeid”, door Paul Lafargue (1916). In 1924 werd de zaak een N.V. Per 1 maart 1933 werden het hoofdmagazijn en de winkel verplaatst naar het Rokin nr. 102, het voormalige gebouw van het Leesmuseum. Na het overlijden van Juda Emmering in 1934, ging het bedrijf formeel over in handen van zijn weduwe, mevr. D.E. Emmering-Norden, maar één van de zoons, Simon Emmering (1914-1999) nam toen het heft in handen. In 1938 verhuisde de firma naar de N.Z. Voorburgwal nr. 304, hoek Rosmarijnsteeg. In 1941 werd de zaak door de bezetter onder een Verwalter geplaatst en vervolgens geliquideerd. Simon Emmering dook in 1942 onder. Na de bevrijding moest de zaak weer van de grond af opgebouwd worden. Op 5 april 1947 heropende de winkel op de N.Z. Voorburgwal. Onder de naam Boekhandel/Antiquariaat S. Emmering werd het assortiment van het antiquariaat uitgebreid met een uitstekende prentenafdeling. Eén van de specialisaties van zowel antiquariaat als uitgeverij betrof publicaties over Suriname en West-Indië. Simon Emmering zette het bedrijf tot kort voor zijn overlijden in 1999 voort. Op de grote foto de achterzijde van het pand aan de Langebrugsteeg, op de andere foto N.Z. Voorburgwal, hoek Rosmarijnsteeg.

Elling

Elling’s Boek- en kantoorboekhandel/leesbibliotheek was tussen ca. 1948 en 1964 gevestigd op de Haarlemmerweg nr. 517 in Amsterdam-West, bij de Bos en Lommerweg. Eigenaar was C. J. Elling. De zaak gaf in die periode diverse ansichtkaarten uit.

Eisendrath

Rond 1845 verplichtte de overheid in Noordrijn-Westfalen de joodse ingezetenen om een achternaam te laten registreren. Het hoofd van een grote joodse familie uit Haltern, Samon Nathan genaamd, koos toen voor de naam “Eisendrath”. “Eisen” staat voor kracht en “draht” voor de familieband. In de jaren daarna emigreerde alle leden van de familie naar Chicago, behalve één zoon, Baruch Eisendrath, die zich in Amsterdam vestigde als boekhandelaar/uitgever. In 1845 is zijn zaak gevestigd in de Halsteeg nr. 34. In de beginjaren werkte hij soms samen met een collega in de Muiderstraat nr. 2, M. Coster Jz. In 1847 verhuisde hij naar de Halsteeg nr. 47. Daarop volgden nog diverse verhuizingen: mei 1849 naar de O.Z. Voorburgwal nr. 216, het 4e huis van de Halsteeg, in 1854 naar de O.Z. Voorburwal A, nr. 237 en in 1859 naar de O.Z. Achterburgwal B, nr. 225, bij het Walenpleintje. Vrijwel vanaf het begin (tot ca. 1900) trad Eisendrath ook op als uitgever. In 1856 verscheen: “Een goede raad kan nooit geen kwaad : geschenk voor verloofden en jonggehuwden, door een oude varensgast in het huwelijksbootje”. Er was ook een leesbibliotheek in 4 moderne talen aan de zaak verbonden. Men gaf geregeld catalogi uit waarin de nieuwste aanwinsten werden vermeld. Na het overlijden van Baruch Eisendrath deed zijn weduwe de zaak op 1 mei 1875 over aan haar zoon Henri (1852-1922). Zij zette wel onder eigen naam de leesbibliotheek voort op de O.Z. Achterburgwal nr. 153, bij de Hoogstraat. Henri had zijn boekhandel toen op de O.Z. Achterburgwal nr. 156, bij de Oude Doelenstraat, stadhuiszijde. Vanaf 1880 wordt de zaak van de weduwe Eisendrath overgenomen door B. Eisendrath Bz. De nadruk ligt dan op de leesbibliotheek en de verkoop van kantoor-, school- en tekenbehoeften. Later wordt deze winkel tot ca. 1900 voortgezet door S. Eisendrath Bz. Henri Eisendrath verhuist rond 1879 naar het adres Rokin nr. 119, over het Leesmuseum. In 1880 wordt hij failliet verklaard, maar vrij kort daarna maakt hij een doorstart. In 1891 verhuisde hij naar Rokin nr. 117, waar de zaak tot het eind (ca. 1927) zou verblijven. In dat jaar adverteerde Henri nog met “Eisendrath’s Select Leesportefeuille”. Een broer van Henri, die daarvoor ook werkzaam was geweest in de zaak van zijn vader, begon in 1875 een eigen boekhandel, leesbibliotheek (tevens hoofdbureau der Mode-Journalen), aanvankelijk kort op de Utrechtschestraat nr. 60, later op nr. 8, bij de Botermarkt en vanaf 1879 op nr. 58. Hij was in 1877 de uitgever van het “Vliegend Nieuws van Amsterdam”. Deze zaak wordt voor het laatst vermeld rond 1882, dan op het adres Amstel nr. 113, bij de Prinsengracht. In de oorlogsjaren werden vrijwel alle leden van de familie Eisendrath in concentratiekampen omgebracht, waaronder kinderen van 4 maanden, 3 en 7 jaar oud.