Witsen

De joodse boekhandelaar Emanuel Abraham van Witsen (Mannie) startte rond 1890 zijn boekhandel aan de Oppert nr. 97 in Rotterdam. De nadruk lag in de beginperiode sterk op de verkoop van schoolboeken voor het middelbaar onderwijs, nieuw maar ook tweedehands tegen “sterk verminderde” prijzen. In 1916 verhuisde de zaak naar Oppert nr. 42. Begin jaren ’20 nam de neef van Mannie, Abraham Meijer van Witsen (Bram) (1891-1980) de zaak van zijn oom over. Bram van Witsen had het vak geleerd bij Martinus Nijhoff in Den Haag. In 1924 verhuisde de winkel opnieuw, nu naar Oppert nr. 87. In de jaren ’20 veranderde het karakter van de zaak. De nadruk kwam meer te liggen op de in- en verkoop van tweedehands en antiquarische boeken. In april 1924 werd de eerste antiquariaatscatalogus uitgegeven. Er zouden er nog heel wat volgen. Van Witsen ging ook veilingen organiseren. Bram van Witsen was gezien in de Rotterdamse boekverkoperswereld. Hij werd voorzitter van de Boekverkopersbond, afdeling Rotterdam. Bij het bombardement in mei 1940 werd de zaak zwaar getroffen. Ook het adressenbestand voor de verzending van catalogi ging verloren. Op 21 mei kondigde Bram van Witsen echter al aan de zaak voorlopig voort te zetten op de Schiekade nr. 109 en in december 1940 verscheen al weer een antiquariaatscatalogus, waarop als adres vermeld werd Schiekade nr. 135. Na de inval van de Duitsers kon deze joodse boekhandel nog zaken blijven doen tot 1942. Toen werd de zaak in beslag genomen. Abraham Meijer van Witsen werd samen met zijn vrouw Sophia Levitus en hun 2 zoons (Charles Jacob en David) afgevoerd naar kamp Westerbork. De zoons werden kort daarna omgebracht in Auschwitz-Birkenau. Ook de vader van Bram, Salomon Abraham van Witsen (1867-1943) overleefde de oorlog niet. Bram werd in Westerbork aangesteld bij de Joodse Ordedienst. Dat zorgde ervoor dat hij en zijn vrouw het kamp overleefden. Na de oorlog zette hij zijn boekhandel/antiquariaat voort op de Nieuwe Binnenweg nr. 143. De winkel behield daarna een sterk joods karakter; er was een behoorlijk aanbod aan hebraïca en judaïca. In 1957 verkocht Van Witsen het pand aan de Nieuwe Binnenweg aan de apotheker J. J. Cohen. Met de opbrengst richtte hij de Witsen-Stichting op met als doel de herinnering aan de 2e wereldoorlog en met name het leed dat de joden was aangedaan levend te houden. Tot ca. 1966 zette hij het antiquariaat/advertentiebureau/agentschap van het Nieuw Israelitisch Weekblad nog voort op de Karel Doormanstraat nr. 230.

Blok 4

Huibrecht Willem Blok (Huib) (1910-1995) was maar voor één beroep in de wieg gelegd: boekhandelaar. Op z’n 15e ging hij al als magazijnbediende werken bij boekhandel Donner. Daarna was hij nog zeker bij 4 verschillende boekhandels werkzaam (o.a. bij Bredée), uiteindelijk als winkelbediende. In 1933 begon hij zijn eigen boek- en kantoorboekhandel van gereformeerde signatuur op de Wolphaertsbocht nr. 99 in Rotterdam (Charlois), dé winkelstraat van Zuid, boekhandel H. W. Blok. Hij had aanvankelijk veel last van de vele leesbibliotheken die Rotterdam rijk was. Toen de zaken zó slecht gingen dat het dreigde mis te lopen, werd hij door verschillende collega-boekhandelaren geholpen (Hooymeyer, Molenaar, Bokhorst, Van Witsen). Om de winkelomzet aan te vullen ondernam hij “colportagereizen” naar de Zuidhollandse eilanden, waar hij met succes theologische werken en encyclopedieën verkocht. In 1938 besloot hij de winkel te verplaatsen naar een veel beter adres, de Boergoensestraat nr. 120. Tijdens de bezetting werd Blok heel actief in het verzet. Het gevolg was dat hij in oktober 1943 gearresteerd werd. Hij kwam in Dachau terecht, maar overleefde de oorlog wel. Op 15 juli 1946 heropende hij zijn winkel. De zaken gingen nu goed. In 1953 huurde hij de aanpalende panden, Boergoensestraat nr. 116 en 118 en liet ze grondig verbouwen. Heel wat, later succesvolle, boekhandelaren genoten bij Blok een prima opleiding. Blok had een vaste gereformeerde klantenkring en deed ook veel in schoolboeken. Het was geen makkelijke man, maar hij had wel gevoel voor humor. Ten bewijze een rijmpje van Blok: “Let op de predikanten, ’t zijn onze beste klanten”. Blok was ook uitgever. Zo verscheen bij hem bijvoorbeeld het Geneeskundig Jaarboek van Nederland en het Geneeskundig Jaarboek Medicijnen, maar ook, in 1971 “Rondom de Oude Kerk van Charlois” door J. Vlasblom. Verder was hij actief in verschillende vakorganisaties. Van 1954 tot 1963 was hij bijvoorbeeld voorzitter van de Nederlandse Boekverkopers Bond. In 1963 opende hij een 2e winkel aan de Schiedamse Vest nr. 51 (later nr. 59) (overgenomen van W. J. van Hengel). In 1980 verkocht hij het pand aan de Boergoensestraat en breidde de winkel aan de Schiedamse Vest uit door aankoop van het belendende pand. Een slimme zet was de opening van een Spaanse afdeling met het oog op de vele Spaanse gastarbeiders in Rotterdam. In 1984 , Blok was inmiddels op gevorderde leeftijd, deed Nijgh & Van Ditmar een bod op winkel en uitgeverij. Nijgh sloot de winkel in 1986. De uitgeverij ging nog wel door onder de naam Blok. In de laatste periode van zijn leven werd Blok getroffen door Altzheimer. Hij overleed in een verzorgingshuis in 1995.