Staal

Emanuel Levie Staal (1852-1943), eerder werkzaam als kantoorbediende en diamantwerker , werd vanaf 1886 actief als boekhandelaar. Aanvankelijk waarschijnlijk met een kraam op de Nieuwmarkt of het Waterlooplein, maar vanaf 1894 had hij een winkeltje op het adres Staalstraat nr. 17hs in Amsterdam, waar hij 2e hands en afgeprijsde nieuwe boeken (ramsj) verkocht. Hij handelde ook in stempels en naamplaten. Begin 20e eeuw werd de zaak uitgebreid met een leesbibliotheek, wat in de loop der jaren de hoofdactiviteit werd. In 1935 draagt Emanuel Staal de zaak over aan zijn zoon Jacob (1887-1942), die de leesbibliotheek in 1938 verplaatste naar de Staalstraat nr. 13a, hoek Verversstraat, waar hij in het voorjaar van 1937 de sigarenwinkel had overgenomen van Gerrit Hendrik Ziegeler. De meeste leden van de Joodse familie Staal overleefden de oorlog niet. Jacob Staal besloot in 1941 de leesbibliotheek op te heffen. Hij werd in 1942, samen met zijn vrouw en zoontje Emanuel via Westerbork afgevoerd naar Auschwitz, waar ze in december werden vergast. Emanuel Staal (inmiddels 90 jaar oud) overleed op 22 januari 1943 in Westerbork.

Sport

Alweer een combinatie leesbibliotheek/sigarenmagazijn. “Sport” op het adres Adm. De Ruyterweg nr. 295 in Amsterdam-West. Periode en eigenaar bij mij niet bekend.

Sporadisch

Beeldend kunstenaar Diederik van Kleef (1954-..) was vanuit zijn woning Sarphatipark nr. 127hs in Amsterdam vanaf begin jaren ’90 op diverse fronten actief. Hij had er zijn atelier, hij gaf publicaties uit in beperkte oplage en dreef er zijn antiquariaat “Sporadisch Antiquarisch” (kunst-, kult- en kulboeken). Met dat laatste onderscheidde hij zich op originele wijze van zijn collega’s. Zijn winkeldochters plaatste hij in de vensterbank met de mededeling dat men bij hem dag en nacht boeken kon aanschaffen voor 1 gulden (later 1 euro). Vond je midden in de nacht iets van je gading, gooi een euro in de brievenbus en neem het mee. Vanaf dat moment was je volgens Diederik “fan van de vensterbank”. Diederik was vele jaren mijn overbuurman op de wekelijkse boekenmarkt op het Spui. Sinds 2013 woont hij in Frankrijk, waar hij zijn carrière als kunstenaar voortzet.

Speijk

Leesbibliotheek “Van Speijk” van C. H. Arbous heeft in Amsterdam op 2 adressen gezeten. Op de Van Speijkstraat nr. 94 en op de Eikenweg nr. 10. Nadere gegevens ontbreken.

Spitael

De combinatie tabakswinkel-leesbibliotheek is al heel vaak voorbijgekomen. Hier weer een voorbeeld. Johannes Michaël Spitael had in 1929 een tabak- en sigarenmagazijn op het adres Houtrijkstraat nr. 100 in Amsterdam. In 1933 blijkt de zaak verhuisd naar Houtrijkstraat nr. 58. Later breidde hij zijn winkel uit met een uitgebreide leesbibliotheek (6000 delen). In de jaren ’40 was de zaak gevestigd op het Krugerplein nr. 5 in Amsterdam-Oost.

Spiegel

Op 20 mei 1899 opende R. Bueno de Mesquita op het adres Mauritsstraat nr. 16, hoek Swammerdamstraat in Amsterdam-Oost “Schrijf- en Kantoor-Boekhandel/Leesbibliotheek R. Bueno de Mesquita”. Het ging om een joodse boekhandel. De familie Bueno de Mesquita onderhield nauwe banden met de eveneens Joodse familie van Joseph van Spiegel. Eén van de dochters van Van Spiegel trouwde met een zoon van Joseph, Jacob Bueno de Mesquita. Vanaf 1906 ging de boekhandel verder onder de naam “Van Spiegel’s Boekhandel” (zie etiket), met als eigenaar mejuffrouw R. (Roza?) van Spiegel. In 1940 werd in advertenties nog nadrukkelijk gewezen op de uitgebreide leesbibliotheek van de zaak. Maar na 1941 werd deze boekhandel niet meer vermeld, wat ongetwijfeld te maken had met de tegen Joden gerichte maatregelen van de bezetter. Verschillende dochters van Joseph van Spiegel werden in 1943 omgebracht in Auschwitz en Sobibor.

Spanje

In de jaren ’40 van de 19e eeuw had J. H . van Spanje een boekhandel op het adres Kalverstraat, bij het klooster nr. 115. Het afgebeelde etiket vermeldt “In de berg Sinaï”, wat vermoedelijk de naam was van het pand op de Kalverstraat. Na het overlijden van de eigenaar deelde de weduwe J. H. van Spanje-Pruymboom mee dat de Amsterdamse boekhandelaar J. S. de Haas (hier eerder behandeld) zich belast had met de liquidatie van de zaak.