Briel

Over de boekhandel/uitgeverij van A. van den Briel Gz. In Rotterdam heb ik weinig gegevens kunnen vinden. De zaak startte rond 1857. In 1858 werd voor het eerst “De bode des heils” uitgegeven en in 1860 een serie “Voor de lieve kleinen”. Een andere uitgave: “Erzählungen eines Reisenden : Bilder aus den Urwäldern Amerikas” bearbeitet von J. Mieg. De boekhandel was aanvankelijk gevestigd op de Wijnstraat. In 1862 verhuisde de zaak naar de Delftschevaart tegenover het Haagscheveer, Wijk 6, no. 328. In de jaren ’70 zou de boekhandel op de Elandstraat nr. 51 hebben gezeten. Van den Briel werd in 1872 eigenaar van de firma C.H. Meijer, die hij onder de oude naam voortzette.

Breemer

Rond 1915 is “Breemer’s Boekhandel en Leesbibliotheek” gevestigd op de Prins Hendrikkade nr. 76 (ook wel 76a) in Rotterdam. De leesbibliotheek omvat op een gegeven moment 40.000 delen. Men presenteerde zich als “de grootste bibliotheek in 4 talen voor Feijenoord”. In de jaren ’20 was er een korte periode ook een vestiging aan de Groene Hilledijk nr. 135. Eind jaren ’30 werd er een filiaal geopend op de Beijerlandselaan nr. 173. In 1966 werd Marius Jacobus Breemer eigenaar en veranderde de naam in “Boekhandel Breemer”. In de 2e helft van de jaren ’60 had hij ook een vestiging aan de Herkingenstraat nr. 51 in Pendrecht (Charlois). De leesbibliotheek werd in 1970 opgeheven. In de jaren ’80 was de boekhandel gevestigd op de Beijerlandselaan nr. 156. De zaak werd in 1988 opgeheven.

Bredée

Johannes Marcelles Bredée (1854-1944) kreeg zijn opleiding tot boekhandelaar bij Boekhandel Dobbe in Haarlem, werkte daarna een jaar bij M. M. Couvée in Den Haag en ook nog bij Boekhandel J. J. de Kruyff in Utrecht. Aldus goed voorbereid nam hij daarna in 1878 de failliete boekhandel en leesbibliotheek over van G. B. Poeschmann aan de Oost-Molenstraat nr. 5 in Rotterdam. De leesbibliotheek werd al gauw (in 1881) opgeheven en de boekhandel werd uitgebreid met een (zeer actieve) uitgeverij. De zaak had een protestants-christelijk karakter en dat was aan de vele uitgaven van de uitgeverij goed te merken. De zondagsschoolboekjes van Bredée waren een begrip (zoals later die van Callenbach in Nijkerk). Het uitgeversfonds omvatte verder o.a. het tijdschrift “Voor onze kleinen” (koningin Emma behoorde tot de intekenaren), poëzie van J. J. L. ten Kate en veel klassieke jeugdboeken, zoals bijv. “De negerhut van Oom Tom” van Harriet Beecher Stowe. Maar Bredée gaf niet alleen boeken uit; daarnaast bracht hij prenten op de markt met bijbelse voorstellingen, wandteksten met bijbelse taferelen, de Martha-kalender etc. etc. De heer Bredée was ook als diaken lid van de kerkeraad van de Nederlands Hervormde Gemeente Rotterdam. In 1892 verhuisde de zaak naar Oostmolenstraat nr. 1. In 1902 werd een filiaal geopend op de Binnenweg nr. 116 (bedrijfsleider C. Moser). Dit filiaal verhuisde in 1909 naar Binnenweg nr. 109. In 1911 werd de zaak een N.V. In advertenties richtte boekhandel Bredée zich heel nadrukkelijk op de protestants-christelijke klantenkring. Een advertentie in 1927: “Spoedt U zonder dralen voor het uitzoeken van uw belijdenisgeschenk naar Bredée!” In maart 1928 opende Bredée een ruim filiaal op de Groene Hilledijk nr. 107. In 1927 trok Bredée zich op 73-jarige leeftijd uit het bedrijf terug, maar in 1928 moest hij noodgedwongen de teugels weer in handen nemen. In 1932 werd A. Voorhoeve tot adjunct-directeur benoemd en toen kon de heer Bredée eindelijk met pensioen. A. Voorhoeve nam daarna in 1936 de boekhandel en uitgeverij over. Vanaf 1939 is er sprake van Boekhandel A. Voorhoeve (v/h J. M. Bredée) op de Noordsingel nr. 104. Portret: J. M. Bredée.

Boymans

Boymans’ Boekhandel heeft als zelfstandig bedrijf maar betrekkelijk kort bestaan. In 1910 nam Boymans de boekhandel van C. A. Terneden over aan het Van Hogendorpsplein nr 4 (later 4a) in Rotterdam. Korte tijd was er tweede vestiging aan de Coolvest nr. 94b. Maar in 1918 wordt de zaak overgenomen door Boekhandel H. A. Kramers & Zoon. De boekhandel verhuist dan naar de Van Oldenbarneveltstraat nr. 82-88. De vestiging aan het Van Hogendorpsplein wordt een filiaal, maar al in augustus van hetzelfde jaar wordt dit filiaal gesloten. De naam Boymans (onder de vleugels van H. A. Kramer) blijft nog enige tijd voortbestaan als “Leesgezelschap Boymans”. Op boekhandel Kramers / Kramers & Boymans hoop ik later uitgebreid terug te komen.

Borgh

Zoals op het grote etiket te lezen valt, werd de boek- en bijbelbinderij, boekhandel en leesbibliotheek van E. P. Borgh opgericht in 1891 op de Erasmusstraat nr. 67, b/d Noorderkerk in Rotterdam. De zaak bood naast boeken o.a. aan: nieuwe soorten kastpapier met en zonder rand, poëzie-albums, plak-albums, zijden felicitatiekaartjes, zijden bloempapier etc. Rond de jaarwisseling plaatste de firma altijd een advertentie waarin “de geachte clientele, vrienden en familie Gods beste zegen werd toegewenscht”. In 1906 verhuisde de zaak naar de Jacob Catsstraat nr. 104. Tussen 1908 en 1913 was de firma gevestigd op de Jacob Catsstraat nr. 127.

Bontenbal

J. F. Bontenbal startte met zijn leesbibliotheek/boekhandel in 1909 op de Hofdijk nr. 51 in Rotterdam. In 1927 werd in advertenties gemeld dat Bontenbal de grootste leesbibliotheek van Rotterdam had (ruim 40.000 delen), 5 ct. per deel per week, catalogus verkrijgbaar voor 5 ct. In november 1940 wordt de verhuizing van de zaak aangekondigd naar de V. d. Schellingstraat nr. 39 (zijstraat Walenburgerweg). Deze leesbibliotheek wordt tot 1956 vermeld. Tussen 1934 en 1956 wordt als eigenaar H. Tengnagel genoemd. Daarnaast had C. Bontenbal Jr. vanaf 1941 een leesbibliotheek/kantoorboekhandel in de Dirk Smitsstraat nr. 6a. Déze leesbibliotheek werd in 1967 opgeheven.

Bont

In 1844 delen Emanuel de Bont (Tilburg 1820- ) en J. F. van Rije mee dat ze de drukkerij/boekhandel van wijlen mej. M. C. Mulders zullen voortzetten aan de Hoogstraat G., no. 104 in Rotterdam onder de naam De Erve Mulders. M.C. Mulder had in 1837 zelf deze drukkerij overgenomen van W. Thompson, de uitgever van “Van Zwaamen’s en Thompson’s Almanak”. De heren verplaatsten de zaak in mei van hetzelfde jaar van de Hoogstraat naar den Steiger, Wijk H, no. 8, over de Korenbeurs. Het ging om een boek-, kantoor- en almanakdrukkerij. De boekhandel was van rooms-katholiek signatuur. In januari 1856 wordt de vennootschap tussen De Bont en Van Rije ontbonden. Van Rije overlijdt in 1857. Emanuel de Bont zet de zaak voor eigen rekening voort onder de naam “E. De Bont”. In 1873 verhuist de zaak naar Steiger nr. 22, tegenover de Beursbrug. Inmiddels is er sprake van “E. de Bont & Zoon”. Joseph Marie Francois is dan mede-eigenaar. De zaak is actief op diverse fronten: boekhandel, boekdrukkerij, boekbinderij, uitgeverij, papierhandel, perkamenthandel. Begin 20e eeuw zijn ook Emanuel Joseph Marie en Adrianus Antonis de Bont aan het bedrijf verbonden. De drukkerij/binderij werkt voor de handel, de scheepvaart en de industrie met 5 stoompersen, 4 stoom snij-en vouwmachines, perforeerinrichting en machinale innaai-inrichting. In 1878 verhuist de boek- en kantoorboekhandel naar Oppert nr. 157. De drukkerij blijft op de Steiger. In 1903 wordt de (kantoor)boekhandel verplaatst naar de Leuvehaven O.Z. 4 tegenover de Leuvebrug. Een aparte vestiging voor kantoorinstallaties zat op de Wijnhaven Z.Z. 110. In 1914 betrekt de boek- en steendrukkerij een nieuw pand aan de Rochussenstraat nr. 125 (nabij de Saftlevenstraat). De boekhandel werd rond 1921 opgeheven. De drukkerij gaf ook eigen uitgaven uit. Een voorbeeld: “Het Coolsingel-Hofplein-vraagstuk : eene pooging tot omzetting van dit stadsgedeelte te Rotterdam in een wereldboulevard” door J. van Gils en L. Klaver (1916). De firma E. de Bont & Zoon werd in 1936 geliquideerd.