Hage Haarlem

Rond 1931 begon mevr. Johanna van Hage-Bon (1894-…) een leesbibliotheek/boek-, papier- en muziekhandel in Haarlem. Het eerste adres is vermoedelijk Leidscheplein nr. 50, maar al vroeg in de jaren ’30 wordt als adres vermeld Leidschevaart, hoek Oranjestraat (ook Oranjestraat nr. 1). Op dit adres was ook een zgn. leesinrichting aanwezig met “de beste binnen- en buitenlandse tijdschriften”. In 1940 verhuisde de zaak naar de Zijlweg nr. 84 (daarvoor kort op nr. 85). Vanaf begin jaren ’40 treden verschillende zoons van Johanna als mede-eigenaren op (Alexander van Hage, N. van Hage en Marinus van Hage). Het bedrijf presenteert zich daarna consequent als “Boekhandel Van Hage en Zoon”. Op het oranje etiket staat het curieuze zinnetje “boekverkopers voor de politie”. Ik vermoed dat de zaak ook na 1962 (laatste signalering) nog lang bestaan heeft, want vanaf ca. 1980 blijkt op het vertrouwde adres (Zijlweg nr. 84) de firma Van Hage/Veko, specialist in vakliteratuur, gevestigd te zijn. Veko zou een afkorting zijn van Vernout Kantoorboekhandel ( een andere Haarlemse boekhandel). Het betreft hier een samenwerking tussen Van Hage en Vernout. Van Hage/Veko verbleef tussen 1980 en 2011 op verschillende adressen: Tappersweg nr. 3, Wateringweg nr. 89, Zijlstraat nr.98 en Nieuwe Gracht nr. 37. In 2002 wordt als eigenaar W. Caviët vermeld. In 2011 werd Van Hage/Veko overgenomen door Van Dijk Zakelijk in Houten.

Haco Haarlem

Kantoorboekhandel/copieerinrichting “HACO” was tussen 1943 en 1959 gevestigd op het adres Spaarnwouderstraat nr. 110 (ook wel nr. 108-110). De winkel functioneerde ook als postagentschap. De naam van de zaak is vermoedelijk terug te voeren op de beginletters van de voor- en achternaam van één van de eigenaren, H. F. Kosters en W. C. Kosters. Hoe lang de zaak na 1959 nog bestaan heeft, is mij niet bekend.

Haan 2 Haarlem

In januari 1871 wordt de boekhandel van G. Burck op het adres Groote Houtstraat nr. 137 in Haarlem overgenomen door I. de Haan. De Haan was daarvoor al vanaf 1852 actief als boekhandelaar/uitgever in Krommenie. De uitgeverij ging in Haarlem door onder de naam I. de Haan en de boekhandel presenteerde zich als “Firma de Haan & Zoon”. De zaak werd gedreven door zoon Pieter de Haan (boek-, muziek- en kantoorhandel, annex leesbibliotheek). Toen Pieter de Haan in 1900 overleed, verkocht zijn vader I. de Haan de boekhandel aan A. E. (Adriaan Engelbert) van der Heide, die de zaak onder de oude naam voortzette. Daarna ging de boekhandel in 1907 over in handen van H. J. Nolthenius . Laatste signalering in 1914.

Haan Haarlem

D. J. (Dirk Jan) de Haan, boekbinder en dozenmaker, maar ook handelaar in sigaren en ansichtkaarten, was tussen 1896 en 1923 gevestigd op de Lange Lakenstraat nr. 10 in Haarlem. Tussen 1912 en 1926 had zijn zoon, D. J. de Haan Jr. zijn eigen binderij op de Voortingstraat nr. 57. Op het afgebeelde stempel wordt geen “Jr.” vermeld, waaruit ik afleid dat ook de vader op de Voortingstraat actief is geweest.

Groot Haarlem

Tussen ca. 1900 en ca. 1921 was boek- en kantoorboekhandel/leesbibliotheek J. J. Groot gevestigd op verschillende adressen in Haarlem. Tot ca. 1908 zat de zaak op de Kleine Houtstraat nr. 41. Daarna op de Kleine Houtstraat nr. 25. Vanaf 1911 werd de zaak gedreven door de weduwe van J. J . Groot. De leesbibliotheek was van bescheiden omvang (3200 boeken). De zaak heeft ook nog op 2 andere adressen gezeten, te weten Kleine Houtstraat nr. 11 en Turfsteeg nr. 25.

Groeneveld Haarlem

In december 1900 nam G. W. Groeneveld de boek- en kunsthandel, annex leesbibliotheek van P. Kuipers over op het adres Zijlstraat nr. 71 in Haarlem. Groeneveld had daarvóór ervaring opgedaan als volontair bij de Amersfoortse boekhandel Slothouwer, was daarna in dienst getreden van de Haagse boekhandel Van Hoogstraten en tussen 1897 en 1900 was hij in dienst van boekhandel Kooiker in Leiden (daar leerde je het vak wel, hoor!). De leesbibliotheek had “Hollandsche, Fransche, Engelsche en Duitsche” titels in voorraad. Groeneveld trad ook geregeld op als uitgever. Soms betrof het co-producties met de Haarlemse uitgever D. J. van der Wilk. In 1908 gaf Groeneveld de volgende titel uit: “Lichaamsontwikkeling in verband met geestelijke werkkracht en over de voor- en nadeelen bij de beoefening van gymnastiek en sport voor alle leeftijden”, door B. ten Have. G. W. Groeneveld werd in september 1920 failliet verklaard.

Graauw Haarlem

In de jaren ’10 van de vorige eeuw opende de bekende Amsterdamse boekhandel/uitgeverij Gebrs. Graauw (hier eerder voorbij gekomen) een filiaal in Haarlem op het Schouwtjesplein nr. 65. Er was ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. Per 1 juli 1917 werd dit filiaal overgedaan aan de heren H. P. Vijlbrief en L. H. Heeren. De laatste was al vanaf de oprichting in de zaak werkzaam. Maar, heel curieus, al op 8 augustus van het zelfde jaar, dus na 5 weken verkochten de heren de boekhandel al weer aan A. van der Veen, op wie ik later hoop terug te komen.

Graaf Haarlem

De boekhandel/drukkerij/leesbibliotheek van B. de Graaf Azn. was in de jaren ’30 gevestigd op de Santpoorterstraat in Haarlem. Tot 1937 op nr. 49, daarna tot ca. 1942 op nummer 52.

Goldschmeding Haarlem

Gerardus Alexander Goldschmeding begon zijn carrière als muziekhandelaar bij de zaak van Pieter Flaes en Georg Diedrich Brünjes in Amsterdam. Na een 28-jarig dienstverband kon hij na het overlijden van Brünjes in 1872 de zaak op de Warmoesstraat, buurt J, nr. 566 (na omnummering nr. 118) overnemen. In totaal 4 generaties Goldschmeding zouden in de volgende bijna 115 jaar! de zaak leiden. Gerardus werd opgevolgd door 4 zonen, Johannes, Leendert, Gerardus en Antoon Goldschmeding. Zij gingen in 1898 een vennootschap aan (G. A. Goldschmeding N. V.). Het werd één van de grootste muziekhandels van Nederland, met name befaamd om het aanbod van piano’s en orgels. In diverse plaatsen werden in de loop der jaren filialen geopend, o.a. in Hilversum, Rotterdam, Goes, Kampen, Purmerend en dus ook in Haarlem. Naast muziekinstrumenten werden later ook radio’s (1936) en televisies in het assortiment opgenomen. Het filiaal in Haarlem werd in 1924 geopend op het adres Groote Markt nr. 8 (het Amsterdamse filiaal op de Kalverstraat nr. 56 werd verplaatst naar Haarlem). Men kon er ook instrumenten laten repareren en als potentiële klanten eerst kennis wilden maken met een instrument werden ze daartoe door Goldschmeding in advertenties o.a. als volgt uitgenodigd: “Kom rustig pingelen bij Goldschmeding”. In 1986 besloot de laatste directeur A. C. Goldschmeding de zaak op te heffen. Naar eigen zeggen was één van de belangrijkste oorzaken de toegenomen concurrentie van televisie, film en video.

Gillissen Haarlem

De bekende Haarlemse boekhandel de Erven Loosjes begon in de jaren ’50 een filiaal op het adres Rijksstraatweg nr. 125. Toen de hoofdvestiging van de firma Loosjes in 1970 werd opgeheven, ging de winkel op de Rijksstraatweg als zelfstandige boekhandel verder (“Loosjes Boeken”). De eigenaren waren Harrij en Tiny Cats. In augustus 1999 namen mevr. N. (Nannie) Gillissen en mevr. A. (Anneke) Lissenberg de zaak over. De naam werd toen “Boekhandel Gillissen & Co.”. Nannie had daarvoor ervaring opgedaan bij Boekhandel Blokker in Heemstede. In juni 2020, na het overlijden van Nannie Gillissen, besloot Anneke Lissenberg met pijn in het hart er mee te stoppen.

Gaarkeuken Haarlem

Michiel Simon Gaarkeuken (roepnaam Chiel) (1903-1943?) woonde samen met zijn moeder op de Oude Raamstraat nr. 11 in Haarlem. Hij was tuinder en fruithandelaar en ging met zijn waren met een handkar langs de deur. Maar vanuit zijn woonhuis bood hij ook boeken te koop en te leen aan. Naast zijn werk was hij zeer actief in verschillende sociaal-anarchistische en anti-militaristische organisaties. De tekst op het afgebeelde etiket getuigt van voldoende zelfvertrouwen (“in een goed boek staat Gaarkeuken”). In de oorlogsjaren werd bijna de hele familie Gaarkeuken omgebracht in concentratiekampen. Chiel werd in januari 1943 overgebracht naar de psychiatrische inrichting “Het Apeldoornsche Bosch” (waar ook zijn neef Magiel al verbleef). Nog diezelfde maand werd deze kliniek ontruimd en de bewoners werden gedeporteerd naar Auschwitz. Precieze gegevens zijn er niet bekend, maar het is vrijwel zeker dat Chiel Gaarkeuken daar nog hetzelfde jaar werd vermoord.

Fröhlich Haarlem

De christelijke oude en nieuwe boekhandel van F. J. (Franciscus Jozephus) Fröhlich moet al vóór 1880 bestaan hebben, want in december 1880 deelt de eigenaar mee dat de zaak vanaf nu is gevestigd op de Bakenessergracht nr. 99 in Haarlem. In 1886 gaat Fröhlich failliet, maar zoals zo vaak na faillissementen in die tijd, wordt er in oktober van dat jaar al weer een doorstart gemaakt op de Oudegracht nr. 15. De firma wordt dan als Fröhlich & Co voortgezet door C. van der Ham (zeer waarschijnlijk een zwager van Fröhlich). Het bedrijf geeft heel veel ansichtkaarten van Haarlem en omgeving uit. Er is ook enige tijd een leesbibliotheek aan de zaak verbonden, dan op Zijlstraat nr. 69. In 1906, de winkel was inmiddels gevestigd op de Zijlstraat nr. 90, ging de zaak opnieuw failliet. De voorraad wordt geveild bij het bekende veilinghuis G. Theod. Bom in Amsterdam. Toch duikt de zaak vanaf ca. 1913 weer op, maar Fröhlich is dan alleen nog actief als 2e hands boekhandelaar. Na zijn overlijden in 1915 wordt van de zaak niets meer vernomen.

Evangelische Haarlem

Leesbibliotheek Evangelische Boekhandel op het adres Koningstraat nr. 42 in Haarlem. Nadere gegevens ontbreken.

Eureka Haarlem

Over boekhandel “Eureka” in Haarlem heb ik weinig gegevens kunnen vinden. De zaak was tussen ca. 1941 en ca. 1970 gevestigd op het adres Kruisweg nr. 13, hoek Stationsplein. Eén van de rode etiketten laat zien dat de winkel ook op nr. 48 (bij het station) heeft gezeten. Het moet om een 2e hands boekhandel gegaan zijn, want in advertenties vraagt de zaak met enige regelmaat “oude boeken en encyclopedieën“ te koop. Later lijkt het toch ook om een reguliere boek- en kunsthandel te gaan. Eigenaar was P. Metselaar.

Eskert Haarlem

Op vrijdag 1 juni 1923 opende H. J. van Eskert op de Schoterweg nr. 5 in Haarlem de “”Frans Hals Bazar”. Een soort warenhuis met een breed aanbod aan huishoudelijke artikelen. De reden waarom de zaak in deze serie voorbij komt, is gelegen in het feit dat in de bazar ook een afdeling aanwezig was met kantoor-, school- en schrijfbehoeften. De bazar gaf ook enkele ansichtkaarten uit. Gesignaleerd tot 1939.

Erato Haarlem

Michiel van Geest opende in 1976 de “Historische Maritieme Boekhandel Erato” op het adres Kleine Houtstraat nr. 70 in Haarlem. De winkel had ook een antiquarische afdeling en presenteerde zich ook als verzendboekhandel. Incidenteel werden er in de zaak ook exposities georganiseerd. Erato zou een “werkmaatschappij” van uitgeverij Unieboek geweest zijn. De zaak werd in 2010 opgeheven.

Elst Haarlem

In 1899 kondigde H. H. J. (Herman) van Elst de opening van zijn rooms-katholieke boekhandel op de Zijlstraat nr. 36 in Haarlem aan met de volgende ambitieuze opsomming “boek-, papier-, muziek- en plaathandel, kantoor-, school-, schrijf- en teekenbehoeften, religieuze artikelen: rozenkranzen, taschjes, dopjes, portemonnaies”. Hij vroeg uitgevers hem commissie-goederen te sturen met het nadrukkelijk verzoek “geen romans en anti-katholieke werken”. Tegen december luidde een advertentie: “geen beter, geen schooner St. Nicolaascadeau voor een katholiek gezin dan religieuze artikelen”. Een en ander kon niet voorkomen dat Van Elst in augustus 1911 in staat van faillissement werd verklaard.

Duinoord Haarlem

Boek- en Kantoorboekhandel/Leesbibliotheek “Duinoord” was tussen 1937 en ca. 1959 gevestigd op de Duinoordstraat nr. 86 in Haarlem. Eigenaar was E. van Waart. Tussen 1941 en 1950 was er op het zelfde adres ook een kousenreparatie- en stofknopen-atelier gevestigd, vermoedelijk uitgebaat door R. L. van Waart. Een unieke combinatie! In de jaren ’50 wordt de boekhandel niet meer vermeld. Dan is er alleen nog sprake van een leesbibliotheek, gedreven door mevr. T. van Waart-Bangma.

Droste

Frederik Droste (1879-1917) begon in 1905 een boek-, papier-, kantoorboek- en kunsthandel op het adres Groote Houtstraat nr. 105 in Haarlem (vanaf 1906 nr. 185). Aan de zaak was ook een leesinrichting met tijdschriften in 4 talen en een leesbibliotheek met Hollandsche romans verbonden. In 1911 ging Droste een vennootschap aan met G. Beunderman (“N.V. Droste’s Boek- en Kantoorboekhandel”). Na het overlijden van Droste in mei 1917 zette Beunderman de zaak onder eigen naam voort (hier eerder behandeld).

Dobben Haarlem

J. F. van Dobben (1813-1903) begon in 1835 een boekhandel, papier- en kantoorwinkel (vanaf 1837 ook met een “Hollandsche en Fransche leesbibliotheek”) in de Battejorisstraat (toenmalige schrijfwijze) in Haarlem. In mei 1838 verplaatste hij de zaak naar de Zijlstraat Wijk 5, no. 732. In december van datzelfde jaar associeerde hij zich met zijn broer G. A. van Dobben. Vanaf dat moment presenteerde de firma zich als “Firma Gebroeders Van Dobben”. Vanaf de jaren ’50 bevindt de winkel zich weer op de Battejorisstraat (dan nr. 23). De zaak stond bekend om het grote aanbod aan kerkboeken. De oprichter zou het bedrijf 59 jaar lang leiden en was daarnaast op diverse gebieden maatschappelijk actief (o.a. in de Hervormde Kerk en bij het Armbestuur). Zijn zoon, L. D. C. van Dobben, werkte een tijdlang bij zijn vader in de zaak, maar vestigde zich in 1881 met een eigen boek-, papier-, muziek- en kunsthandel in Alkmaar op de Langestraat B, nr. 105 (hier eerder voorbij gekomen). Rond 1891 keert de zoon na het faillissement van zijn Alkmaarse zaak weer terug in de winkel van zijn vader. Drie jaar daarna doet de oprichter zijn zaak aan zijn zoon over (“vanwege zijn hoge leeftijd en toenemende zwakte zijner ogen”). Tussen 1842 en 1884 was de firma Van Dobben overigens ook actief als uitgever. In 1842 verscheen bij de Gebroeders Van Dobben: “Ontrouw en jaloezy : tafereel der zeden van den beschaafden stand in Parijs”, door Frederic Soulié. De firma Van Dobben wordt in 1899 voor het laatst vermeld.

Derx Haarlem

Georg Wilhelm Derx (Nijmegen 1801-1864) was vooral bekend als organist, componist en “muziekmeester”. In 1829 verhuisde hij van Nijmegen naar Haarlem, waar hij rond 1840 ook een muziekhandel begon (“Muziekhandel G. W. Derx”). Tot ca. 1860 was de zaak gevestigd op het adres Kleine Houtstraat W. nr. 116 (ook wel nr. 1, 15/16). Daarna verhuisde de winkel naar de Gierstraat W. 4, nr. 759, 3e huis van de Nieuwsteeg. Derx gaf zelf ook bladmuziek uit. Een aansprekend Haarlems voorbeeld: in 1856 verscheen “Feestmarsch ter gelegenheid der onthulling van het metalen standbeeld van Lourens Jansz. Coster, den 16den july 1856”(componist Wigbold Balthazar Weidner). Derx overleed in 1864.

De Bois Haarlem

Johannes Henricus de Bois (1878-1946) deed vóór 1911 ervaring op als kunsthandelaar bij twee Amsterdamse firma’s, E. J. van Wisselingh & Co en C. M. van Gogh. In oktober 1911 ging hij een vennootschap aan met de Haagse kunsthandelaar Anthony Theodoor Alexander Artz onder de naam “Artz & De Bois, Ancienne Maison Artz” op de Lange Vijverberg nr. 14. Deze vennootschap werd in juli 1913 ontbonden. In augustus van het zelfde jaar begon De Bois zijn eigen kunsthandel op de Kruisweg nr. 68 in Haarlem. Hij specialiseerde zich in moderne kunst en verwierf zich daarmee een grote naam. In de eigen “kunstzaal”, maar ook verspreid over het land én in het buitenland organiseerde hij verkoopexposities. Veel binnen- en buitenlandse moderne kunstenaars werden door hem geïntroduceerd. De Bois verkocht tussen 1913 en 1946 meer dan 30 schilderijen en tekeningen van Van Gogh en ook het werk van Odile Redon vond bij hem gretig aftrek. Naast zijn kunsthandel was De Bois ook actief als kunstcriticus (o.a. een groot aantal bijdragen in het Haarlems Dagblad). Verder was De Bois ook uitgever van voornamelijk kunstboeken, maar hij maakte zich onsterfelijk door de “ontdekking” van Nescio. Waar andere uitgevers destijds niets in zijn werk zagen, gaf De Bois in 1918 de 1e druk uit van “Dichtertje, De uitvreter, Titaantjes”. Na het plotselinge overlijden van De Bois in 1946 werd de kunsthandel opgeheven.

Dantuma Haarlem

Een onooglijk stempel waar toch een heel verhaal bij hoort. De firma Dantuma geeft in de loop van de 20e eeuw diverse keren (ook bij jubilea) aan dat de zaak werd opgericht in 1908, maar uit advertenties blijkt dat tussen 1908 en 1916 op de Zijlstraat nr. 90 de kantoorboekhandel/drukkerij van Louis Lorjé gevestigd was. Pas eind 1916 nam O. Th. Dantuma deze zaak over. Aanvankelijk nog gepresenteerd als “Louis Lorjé (O. Th. Dantuma)”. Maar al gauw veranderde dit in “O. Th. Dantuma (v/h Louis Lorjé)”. Hoe dan ook het bescheiden familiebedrijf Dantuma zou zich in de loop van de eeuw ontwikkelen tot een groot bedrijf op het gebied van kantoormiddelen. De activiteiten werden voortdurend uitgebreid. Stond de zaak eerst vooral bekend als vulpenspecialist, in de loop der jaren nam men ook schrijfmachines en kantoormeubilair in het assortiment op – en er was ook een reparatie-afdeling, tevens verhuur). De firma had soms originele reclame-acties. Zo nodigde men op enig moment de klanten uit te raden hoeveel punaises er op een prikbord zaten. Het waren er 2632. De klant die er het dichtst bij zat (2628) kreeg een Osmia vulpenhouder. In 1941 werd een filiaal van de Koninklijke Stempelfabriek Posthumus op Zijlstraat nr. 5 overgenomen en verplaatst naar nr. 90. Toen breidde men het bedrijfspand ook uit met het naastgelegen huis (dan: Zijlstraat nr. 90-92). De drukkerij bevond zich enige tijd op de Schagchelstraat. In de jaren ’70 gaat Dantuma een samenwerking aan met Vermande Kantoor en Drukkerij. Dan is er enige tijd sprake van Vermande Dantuma B.V. In 1979 is M. Veening eigenaar/directeur. Maar vanaf 1982 is de naam Vermande al weer verdwenen en luidt de naam kortweg Dantuma B.V. In 1987 werd een nieuw “centrum voor kantoorefficiency” geopend op de Harmjansweg nr. 36. Dantuma werd één van de grootste spelers op het gebied van kopieermachines, printers, fax-apparatuur etc. met 115 medewerkers verdeeld over 3 locaties (Haarlem, Zwolle en Rotterdam). In 2015 werd het bedrijf overgenomen door de PCI-groep.

Coebergh Haarlem

Boekhandel Coebergh, één van de bekendste Haarlemse boekhandels, werd in 1892 opgericht op de Hoogstraat in Vlaardingen door Henricus Theodorus Johannes Aloysius (Henri) Coebergh (1865-1941), zoon van een Leidse apotheker. Vanaf het begin ging het om een rooms-katholieke boekhandel en uitgeverij, wat ook blijkt uit één van de vroegste publicaties: “Kardinaal Manning’s commentaar op de encycliek Rerum Novarum”, vertaald en ingeleid door P. J. M. Aalberse. Ook veel later, toen de zaak zich presenteerde als algemene en wetenschappelijke boekhandel, bleef de rooms-katholieke achtergrond goed merkbaar. In maart 1895 verhuisde Henri Coebergh naar Haarlem, waar hij zijn boek-, papier- en muziekhandel vestigde op het adres Groote Houtstraat nr. 3A, bij de Spekstraat. In 1907 werd het pand op de Groote Houtstraat te krap en toen verkaste de winkel naar de Gedempte Oudegracht nr. 17 (later nr. 74). In de jaren ’30 was er ook een leesbibliotheek aan de zaak verbonden. Na het overlijden van de oprichter in 1941 werd het bedrijf voortgezet door zijn zoon P.Coebergh (Petrus Gijsbertus Maria)(1906-1975). Vanaf de jaren ’40 was er ook sprake van een antiquarische afdeling. De nieuwboekhandel gaf met grote regelmaat catalogi uit waarin het actuele aanbod gepresenteerd werd. Bij het 60-jarig bestaan van de firma bood het personeel een boekje aan getiteld: “Boekhandel Coebergh 60 jaar”. Per 1 oktober 1972 werd P. Coebergh opgevolgd door zijn zoon H. Coebergh. In die periode ging de zaak deel uitmaken van de boekhandelsgroep van Elsevier (Scholten, Groningen, Voorhoeve & Dietrich, Rotterdam etc.). De zaak zou ook onderdeel geweest zijn van de Standaard-groep en weer later werd het een Plantage-boekhandel (zie het moderne etiket). In die periode was de winkel gevestigd op de Barteljorisstraat nr. 35. In 2013 sloot de toenmalige eigenaar, Frank Reygward, (Boekhandels Groep Nederland (BGN) manager) definitief de deuren.

Cittert Haarlem

De oude en nieuwe boek-, kunst- en kantoorboekhandel van P. van Cittert ging van start in 1847 op de Oude Groenmarkt, hoek Warmoesstraat in Haarlem. Men handelde dus ook in tweedehands boeken. De zaak trad incidenteel ook op als uitgever. In 1861 verscheen bijvoorbeeld “Een liefdegift voor Java : dichtregelen”, door A. J. Kemink (een co-productie met de firma W. J. Kat). Na het overlijden van de oprichter in 1874 presenteerde de firma zich als “P van Cittert Bz. Zonen” (P. en G. van Cittert). Rond 1890 had men ook een bijbel- en kerkboekenmagazijn op de Parklaan nr. 106. De broers organiseerden ook veilingen en gaven Haarlemse ansichtkaarten uit. In 1892 verhuisde de winkel naar de Spekstraat nr. 14, over de Grote Kerk. Vanaf ca. 1929 werd de zaak gedreven door de dames M. E. en J. M. van Til. Voor het laatst gesignaleerd in 1959.

Christian Science Haarlem

Bij de Christian Science Reading Room in Amsterdam heb ik al wat uitgebreider de achtergrond van deze “leeskamers” geschetst. Een en ander is terug te lezen op mijn blog www.boekhandelsetiketjes.blogspot.com. Het gaat om leesinrichtingen waar gelovigen christelijke lectuur en met name werken van de oprichtster van de beweging, Mary Baker Eddy kunnen raadplegen. In sommige reading rooms worden ook boeken verkocht. Ook Den Haag kende een vestiging. De Haarlemse Reading Room was in het begin (ca. 1940) gevestigd op de Jansstraat nr. 74. Maar vanaf 1945 zat de leeskamer op de Lange Veerstraat nr. 16. De Haarlemse reading room bestaat nog steeds, nu op de Raamsingel nr. 46 Zw.

Centrale Boekhandel Haarlem

Vanaf ca. 1939 is er in Haarlem sprake van de “Centrale Boekhandel”, gevestigd op de Grote Houtstraat nr. 63. Het is de opvolger van twee uit het eind van de 19e eeuw stammende boekhandels, te weten H. N. Mul en J. M. Stap. Op deze zaken hoop ik later in deze alfabetische serie nog terug te komen. Op het afgebeelde stempel (maar ook in adresboeken van de boekhandel) wordt dan ook steevast vermeld “Centrale Boekhandel, v/h H. N. Mul & v/h J. M. Stap”. De boekhandel van Stap bevond zich ook al in het pand Grote Houtstraat nr. 63. De Centrale Boekhandel was een filiaal van Boekhandel De Erven Loosjes N.V. Als directeuren worden o.a. genoemd: J. J. Alta (1939), Joh. G. van Doorn (1955) en H. H. Meinema (1959).

Brom Haarlem

In 1926 bevond de rooms-katholieke boek- en kantoorboekhandel van F. W. A. (Franciscus Wilhelmus Adrianus) Brom zich op het adres Paul Krugerstraat nr. 19 in Haarlem (bij de Klemlaan en de Gen. Cronjéstraat). In november van dat jaar werd een 2e vestiging geopend op Krocht nr. 8, bij de Nieuwe Groenmarkt en de Paterskerk. Maar al in januari 1927 werd op de Paul Krugerstraat een grote uitverkoop gehouden, omdat vanaf dat moment de zaak alleen nog voortgezet werd op Krocht nr. 8. Zoals gebruikelijk bij rooms-katholieke boekhandels verkocht men naast religieuze boeken ook artikelen als heiligenbeelden, rozenkransen etc. De klanten konden ook gedachtenisplaten laten inlijsten. In februari 1934 werd op Krocht nr. 8 de opheffingsuitverkoop gehouden.

Brederode

In april 1847 deelt A. van Brederode mee dat hij zijn minderjarige zoon Jacobus Johannes van Brederode bevoegd verklaart een boek- en kunsthandel in Haarlem te beginnen. Vanaf het begin trad de jeugdige Van Brederode ook actief op als uitgever. Al in 1848 verscheen: “Herinneringen aan mijn krijgsmansleven in Algiers en Marokko”, door P. Christian, particulier secretaris van de maarschalk Bugeaud, hertog van Isly. De firma J. J. van Brederode was gevestigd op het adres Groote Markt nr. 21, hoek Smedestraat en zou daar tot het eind verblijven. Wat ik nog niet eerder tegengekomen ben: er was ook een leesinrichting voor jongelieden van 7 tot 15 jaar aan de zaak verbonden. Leesinrichtingen boden vrijwel altijd aan volwassenen de gelegenheid om tegen een bescheiden vergoeding of per abonnement tijdschriften/vervolgwerken te raadplegen. In januari 1884 droeg J. J. van Brederode zijn “debiethandel” over aan zijn oudste zoon A. van Brederode die de zaak dan samen met zijn broer E. W. van Brederode voortzet (Fa. Gebrs. Van Brederode). Alle afgebeelde etiketten/stempels zijn dus van na 1885. De twee grote etiketten vermelden naast Van Brederode ook de Gebrs. Boelens. Het betreft hier een leverancier van kantoorartikelen waar waarschijnlijk in de jaren ’30 mee werd samengewerkt. Het fijne weet ik daar niet van. De Fa. Gebrs. Van Brederode heeft vermoedelijk tot begin jaren’50 bestaan.

Bosse Haarlem

Antonius (Anton) Bosse (1857-1934) begon in augustus 1877 een kantoorboekhandel (papierhandel) op het adres Kruisstraat nr. 125, over het Waaigat (na omnummering nr. 25) in Haarlem. Naast de gebruikelijke school-, schrijf- en tekenbehoeften verkocht hij in de beginperiode ook galanterieën, toiletzeep, nagelborstels etc. Rond 1880 verhuisde de zaak naar de Barteljorisstraat nr. 6 en vanaf 1892 was de winkel gevestigd op Barteljorisstraat nr. 12, bij de Krocht. Begin 20e eeuw gaf Bosse een grote hoeveelheid Haarlemse ansichtkaarten uit. In 1925 ging de oprichter een vennootschap aan met zijn beide zoons, Cornelius Hermanus Bosse en Paulus Antonius Bosse: “N.V. Kantoorboekhandel Anton Bosse”. Anton Bosse was in Haarlem ook zeer actief op maatschappelijk vlak. Zo was hij o.a. lang voorzitter van ”De Hanze”, een rooms-katholieke ondernemersvereniging in Haarlem. Na het overlijden van de oprichter in 1934 werd de N.V. voortgezet door beide zoons. In 1939 beschikte de zaak ook over een reparatie-inrichting voor schrijfmachines. In juni 1945 adverteert de firma als volgt: “Nu de oorlog voorbij is, koopt U natuurlijk bij een oud vertrouwd adres studieboeken, papierwaren en vreemde postzegels”. Rond 1960 werd het bedrijf opgeheven.

Bontenbal Haarlem

De familie Bontenbal was een echte “leesbibliotheek-familie”. Vier kinderen van de Rotterdamse schildersknecht Bontenbal begonnen allemaal een leesbibliotheek. Joseph Frederik Bontenbal (Frits) startte in 1909 een leesbibliotheek in Rotterdam aan de Hofdijk nr. 51 (hier eerder voorbij gekomen). Zijn jongere broer, Nicolaas Bontenbal, werkte eerst bij Frits in de zaak, maar verhuisde in 1924 naar Haarlem, waar hij op de Jansweg nr. 51, naast de schouwburg, zijn eigen leesbibliotheek opende. Uit het grote etiket blijkt dat hij ook op nr. 41 heeft gezeten. Toen Nicolaas in 1927 jong overleed, werd de zaak voortgezet door zijn weduwe, mevr. M. W. Bontenbal-de Groot (Margaretha). Het werd onder haar “bewind” de grootste leesbibliotheek van Haarlem. De bibliotheek omvatte ook Engelse, Franse en Duitse boeken, de leenprijs was voor alle boeken 8 cent per deel, de catalogus kostte 25 cent. In mei 1935 opende ze een dependance aan het Stationsplein nr. 33, tegenover hotel Garni in Zandvoort. Dit filiaal moest op last van de bezetter (het lag in het spergebied) in 1942 sluiten. In de jaren ’50 werd mevr. Bontenbal geassisteerd door F. Bontenbal (vermoedelijk haar zoon) en de zaak verkoopt dan ook school-, schrijf- en tekenbehoeften. De leesbibliotheek op de Jansweg werd in november 1963 opgeheven. De twee zusters van Frits en Nicolaas, Neeltje en Sara Gerardina Bontenbal, hadden in de jaren ’30 een leesbibliotheek in Arnhem.

Boeree Haarlem

Voor 1935 had J. Boeree een leesbibliotheek op het adres Rijksstraatweg nr. 110 in Haarlem-noord. In 1935 verhuisde de zaak naar Rijksstraatweg nr. 104. De naam van de leesbibliotheek was “Lectura”. Op het nieuwe adres was er ook sprake van een boek- en papierhandel en men kon er terecht voor druk- en bindwerk (zie het afgebeelde stempel). In de jaren ’60 wordt leesbibliotheek “Lectura” (nog steeds op hetzelfde adres) gedreven door mevr. M. J. Boeree. Pas in 1983 sloot deze leesbibliotheek de deuren. De meeste leesbibliotheken in Nederland waren toen al lang opgeheven.

Boer Haarlem

“Muziekhandel Den Boer” in Haarlem, waarvan hier een helaas beschadigd en moeilijk leesbaar etiket is afgebeeld, zou rond 1916 van start zijn gegaan (in 1956 meldt de zaak zelf dat ze al 40 jaar actief zijn). Het eerste adres waar de winkel verbleef, was Rollandstraat nr. 6 (ook wel nr. 4), bij de Leidschevaart. Rond 1935 worden 2 adressen vermeld: Rollandstraat nr. 6 en Damstraat nr. 6, maar vanaf 1937 is de winkel voor langere tijd gevestigd op de Lange Veerstraat nr. 1, hoek Damstraat. Men biedt een grote sortering bladmuziek aan, er worden grammofoonplaten ingekocht en er zijn pick ups te koop. Het assortiment wordt gaandeweg ook uitgebreid met diverse instrumenten. In 1939 wordt er een showroom, muziek- en gehoorzaaltje aan de zaak toegevoegd. Men wijst op de 7! etalages en er is dan ook een reparatie-afdeling. In maart 1949 wordt er een filiaal geopend op de Kloosterstraat nr. 57, bij het Pretoriaplein in Haarlem-noord. Begin jaren ’50 volgt een filiaal op de Schoterweg nr. 32. Na. 1959 wordt de zaak niet meer genoemd.

Boekpers Haarlem

Boekhandel “De Boekpers” ging in 1946 van start op het adres Wilsonsplein nr. 21 in Haarlem. Al binnen een jaar verhuisde de winkel naar een ander adres. De eigenaar, H. de Vries Gzn., deelt in 1947 mee dat zijn “geheel hernieuwde en uitgebreide moderne boekhandel “De Boekpers” op vrijdag 29 augustus geopend wordt op het nieuwe adres Groote Houtstraat nr. 55-57. De eigenaar van de al uit 1905 daterende boekhandel H. de Vries wijst er in 1947 nadrukkelijk op dat zijn zaak (in de Jacobijnenstraat) niet met die van H. de Vries Gzn. verward moet worden. In februari/maart 1960 wordt “De Boekpers” wegens “huurovername” opgeheven na een totale uitverkoop. In november 1960 werd een winkel geopend op het adres Anegang nr. 30 onder de naam “De Boekpers-Hal”. Of dit een voortzetting betrof van “De Boekpers” durf ik niet te zeggen, maar het lijkt wel waarschijnlijk. Hoe dan ook, deze zaak hield opheffingsuitverkoop in november 1962.

Boekhal Haarlem

Boekhandel “De Boekhal” was tussen ca. 1959 en ca. 1978 gevestigd op het adres Kruisstraat nr. 40 in Haarlem. Als eigenaar wordt genoemd L. J. W. Kleijntjens.

Boekenwurm Haarlem

Tussen ca. 1941 en ca. 1948 was antiquariaat “De Boekenwurm” in Haarlem gevestigd op de Kruisweg nr. 38, hoek Kenaustraat. In die periode gaf de zaak minstens 7 antiquariaatscatalogi uit. In 1941 werd er in de winkel een expositie gehouden van het werk van de schilders Roelof Klein en Jac. Scheffer. De eigenaar lokte de klanten naar zijn zaak met o.a. de volgende slogan: “Al regent het de kerstdagen dat het giet, met een boek van de Boekenwurm verveelt U zich niet”.

Boekcentrale Haarlem

Leesbibliotheek “De Boekcentrale” in Haarlem was in de jaren ’40 gevestigd op het adres Teylerplein nr. 37. In 1943 werden de boeken overgenomen van leesbibliotheek “De Pijl” in de Van Zeggelenstraat (eerder gevestigd op het adres Dr. Schaepmanstraat nr. 45) . Nadere gegevens ontbreken.

Binnendijk Haarlem

In juli 1886 deed de weduwe A. J. Knoop-Bakker de boek-, muziek- en papierhandel van haar man op het adres Zijlstraat nr. 71 in Haarlem over aan E. Binnendijk, die de zaak aanvankelijk voortzette als “Fa. A. J. Knoop (E. Binnendijk)”. Maar al gauw veranderde hij dat in “E. Binnendijk, Firma A.J. Knoop”. Hij hield het echter niet lang vol, want al in januari 1888 verkocht hij de winkel aan de heer L. Spoon, die de zaak onder eigen naam voortzette tot zijn overlijden in 1896.

Bijland Haarlem

Dat er aan de electrische drukkerij van Arie Bijland in Haarlem ook een boekbinderij én een boekhandel verbonden was, wordt duidelijk door het afgebeelde etiket, maar dat heb ik verder nergens bevestigd gezien. De drukkerij was tussen ca. 1910 en 1930 gevestigd op het adres Frankenstraat nr. 17. Bijland gaf ook enkele publicaties uit, met name preken. Zo verscheen in 1927: “Het aanbod des vredes : predicatie over Psalm 2:12”, door Ds. W. Bijleveld. In september 1930 verkocht Bijland zijn drukkerij aan G. Breemouer (“Drukkerij G. Breemouer, v/h A. Bijland”).

Bijbel-In Haarlem

In mei 1982 namen een aantal lidmaten van verschillende kerken in Haarlem en Heemstede het initiatief om de boekwinkel van Youth for Christ op de Gedempte Oudegracht nr. 123 in Haarlem over te nemen van Bram Rietveld. De nieuwe zaak ging ressorteren onder de Stichting Bijbel-In Kennemerland en kreeg dan ook de naam “Bijbel-In”. In januari 1985 verhuisde de winkel naar een pand aan de overkant, op nr. 84. De zaak werd voor een groot deel bemand door vrijwilligers onder leiding van een bedrijfsleider. De eerste bedrijfsleider was A. (Bram) de Witte, later opgevolgd door Hinke te Lintum. Weer later kreeg Miranda van der Maarl de leiding. Gedwongen door een huurverhoging verhuisde de zaak in 1994 naar een pand dat werd aangeschaft op de Gasthuisvest nr. 17a. Het assortiment bestaat tot op de dag van vandaag onveranderd uit boeken en muziek, met als doel het uitdragen van het evangelie.

Beyers Haarlem

Bij de naam Beyers denken we natuurlijk in de eerste plaats aan boekhandelaar/antiquaar J. L. Beyers in Utrecht. Maar ook zijn zoon J. F. (Jan Frederik) Beyers (1875-1938) werd actief als boekhandelaar. Voor hij voor zichzelf begon, was hij enige tijd in dienst van Boekhandel Kramers in Rotterdam. In 1902 nam hij de boekhandel van D. J. van der Wilk over in de Groote Houtstraat in Haarlem en zette deze onder eigen naam voort. In 1905 verkocht hij de winkel aan Joh. Voogd en trad zelf toe tot de vennootschappen van Jac. G. Robbers. Hij werd directeur van de importzaken “Feikema , Caarelsen & Co” en “Jac. G. Robbers” . Onder de naam Beyers heeft deze boekhandel dus nog geen 3 jaar bestaan.

Beunderman Haarlem

Frederik Droste (1879-1917) begon in 1905 een boek- en kantoorboekhandel op het adres Groote Houtstraat nr. 105 in Haarlem (vanaf 1906 nr. 185). In 1911 ging hij een vennootschap aan met G. Beunderman (N.V. Droste’s Boek- en Kantoorboekhandel). Na het overlijden van Droste in 1917 zette Beunderman de zaak onder eigen naam voort: “G. Beunderman, v/h Droste’s Boek- en Kantoorboekhandel”. Maar dat werd geen succes. In juli 1919 ging de zaak in liquidatie.

Betz Haarlem

Op het adres waar in de jaren ’70 en ’80 de eerder ter sprake gebrachte seks-club “Aphrodite” verbleef (ook in- en verkoop van 2e hands boeken), Jansstraat nr. 67 in Haarlem, was in de jaren ’60 C. F. Betz gevestigd. Ook deze zaak deed aan in- en verkoop/verhuur van boeken/pockets, binnen- en buitenlandse tijdschriften, modelstudieën en naturistenbladen, maar men kon er ook 8 mm stripteasefilms en dia’s aanschaffen. Er was op dit adres dus over en langere periode sprake van “seks-continuïteit”. Betz adverteerde als “groothandel” met de zin “Voor al uw sexbladen en tijdschriften”. C. F. Betz gaf ook een tweetal boekpublicaties uit van de auteur James Provan getiteld “De flagellante” en “De jeugdjaren van een masochist”.

Asmussen Haarlem

Andreas Asmussen (1820-1865), afkomstig uit Christiansfeld, Denemarken had vanaf ca. 1857 een boekbinderij op de Oude Gracht in Haarlem. Na zijn overlijden in mei1865 werd zijn boekbinderij overgenomen door G. Oostenbroek, Klein Heiligland, Wijk 3, no. 461.

Aphrodite Haarlem

De firma “Aphrodite” ontplooide in de jaren ’70 en ’80 op het adres Jansstraat nr. 67 in Haarlem verschillende activiteiten. Het afgebeelde etiket laat zien dat het bij de zaak op enig moment om een 2e hands boekwinkel ging, waar ook film- en videocassettes gehuurd en gekocht konden worden. Maar uit advertenties tussen 1972 en 1988 blijkt dat het in die periode ging om een bemiddelingsbureau waar eenzame heren terecht konden om contact te leggen met dames (fysiek met de aanwezigen) of voldoende keus uit een fotoboek. Een dating-bureau avant la lettre dus. Er waren diverse gastvrouwen, voor 10 gulden kon een pornoshow bekeken worden en er was een bar aanwezig. Van stoffige 2e hands boeken was in die periode in ieder geval geen sprake.