Cittert Haarlem

De oude en nieuwe boek-, kunst- en kantoorboekhandel van P. van Cittert ging van start in 1847 op de Oude Groenmarkt, hoek Warmoesstraat in Haarlem. Men handelde dus ook in tweedehands boeken. De zaak trad incidenteel ook op als uitgever. In 1861 verscheen bijvoorbeeld “Een liefdegift voor Java : dichtregelen”, door A. J. Kemink (een co-productie met de firma W. J. Kat). Na het overlijden van de oprichter in 1874 presenteerde de firma zich als “P van Cittert Bz. Zonen” (P. en G. van Cittert). Rond 1890 had men ook een bijbel- en kerkboekenmagazijn op de Parklaan nr. 106. De broers organiseerden ook veilingen en gaven Haarlemse ansichtkaarten uit. In 1892 verhuisde de winkel naar de Spekstraat nr. 14, over de Grote Kerk. Vanaf ca. 1929 werd de zaak gedreven door de dames M. E. en J. M. van Til. Voor het laatst gesignaleerd in 1959.

Christian Science Haarlem

Bij de Christian Science Reading Room in Amsterdam heb ik al wat uitgebreider de achtergrond van deze “leeskamers” geschetst. Een en ander is terug te lezen op mijn blog www.boekhandelsetiketjes.blogspot.com. Het gaat om leesinrichtingen waar gelovigen christelijke lectuur en met name werken van de oprichtster van de beweging, Mary Baker Eddy kunnen raadplegen. In sommige reading rooms worden ook boeken verkocht. Ook Den Haag kende een vestiging. De Haarlemse Reading Room was in het begin (ca. 1940) gevestigd op de Jansstraat nr. 74. Maar vanaf 1945 zat de leeskamer op de Lange Veerstraat nr. 16. De Haarlemse reading room bestaat nog steeds, nu op de Raamsingel nr. 46 Zw.

Centrale Boekhandel Haarlem

Vanaf ca. 1939 is er in Haarlem sprake van de “Centrale Boekhandel”, gevestigd op de Grote Houtstraat nr. 63. Het is de opvolger van twee uit het eind van de 19e eeuw stammende boekhandels, te weten H. N. Mul en J. M. Stap. Op deze zaken hoop ik later in deze alfabetische serie nog terug te komen. Op het afgebeelde stempel (maar ook in adresboeken van de boekhandel) wordt dan ook steevast vermeld “Centrale Boekhandel, v/h H. N. Mul & v/h J. M. Stap”. De boekhandel van Stap bevond zich ook al in het pand Grote Houtstraat nr. 63. De Centrale Boekhandel was een filiaal van Boekhandel De Erven Loosjes N.V. Als directeuren worden o.a. genoemd: J. J. Alta (1939), Joh. G. van Doorn (1955) en H. H. Meinema (1959).

Brom Haarlem

In 1926 bevond de rooms-katholieke boek- en kantoorboekhandel van F. W. A. (Franciscus Wilhelmus Adrianus) Brom zich op het adres Paul Krugerstraat nr. 19 in Haarlem (bij de Klemlaan en de Gen. Cronjéstraat). In november van dat jaar werd een 2e vestiging geopend op Krocht nr. 8, bij de Nieuwe Groenmarkt en de Paterskerk. Maar al in januari 1927 werd op de Paul Krugerstraat een grote uitverkoop gehouden, omdat vanaf dat moment de zaak alleen nog voortgezet werd op Krocht nr. 8. Zoals gebruikelijk bij rooms-katholieke boekhandels verkocht men naast religieuze boeken ook artikelen als heiligenbeelden, rozenkransen etc. De klanten konden ook gedachtenisplaten laten inlijsten. In februari 1934 werd op Krocht nr. 8 de opheffingsuitverkoop gehouden.

Brederode

In april 1847 deelt A. van Brederode mee dat hij zijn minderjarige zoon Jacobus Johannes van Brederode bevoegd verklaart een boek- en kunsthandel in Haarlem te beginnen. Vanaf het begin trad de jeugdige Van Brederode ook actief op als uitgever. Al in 1848 verscheen: “Herinneringen aan mijn krijgsmansleven in Algiers en Marokko”, door P. Christian, particulier secretaris van de maarschalk Bugeaud, hertog van Isly. De firma J. J. van Brederode was gevestigd op het adres Groote Markt nr. 21, hoek Smedestraat en zou daar tot het eind verblijven. Wat ik nog niet eerder tegengekomen ben: er was ook een leesinrichting voor jongelieden van 7 tot 15 jaar aan de zaak verbonden. Leesinrichtingen boden vrijwel altijd aan volwassenen de gelegenheid om tegen een bescheiden vergoeding of per abonnement tijdschriften/vervolgwerken te raadplegen. In januari 1884 droeg J. J. van Brederode zijn “debiethandel” over aan zijn oudste zoon A. van Brederode die de zaak dan samen met zijn broer E. W. van Brederode voortzet (Fa. Gebrs. Van Brederode). Alle afgebeelde etiketten/stempels zijn dus van na 1885. De twee grote etiketten vermelden naast Van Brederode ook de Gebrs. Boelens. Het betreft hier een leverancier van kantoorartikelen waar waarschijnlijk in de jaren ’30 mee werd samengewerkt. Het fijne weet ik daar niet van. De Fa. Gebrs. Van Brederode heeft vermoedelijk tot begin jaren’50 bestaan.

Bosse Haarlem

Antonius (Anton) Bosse (1857-1934) begon in augustus 1877 een kantoorboekhandel (papierhandel) op het adres Kruisstraat nr. 125, over het Waaigat (na omnummering nr. 25) in Haarlem. Naast de gebruikelijke school-, schrijf- en tekenbehoeften verkocht hij in de beginperiode ook galanterieën, toiletzeep, nagelborstels etc. Rond 1880 verhuisde de zaak naar de Barteljorisstraat nr. 6 en vanaf 1892 was de winkel gevestigd op Barteljorisstraat nr. 12, bij de Krocht. Begin 20e eeuw gaf Bosse een grote hoeveelheid Haarlemse ansichtkaarten uit. In 1925 ging de oprichter een vennootschap aan met zijn beide zoons, Cornelius Hermanus Bosse en Paulus Antonius Bosse: “N.V. Kantoorboekhandel Anton Bosse”. Anton Bosse was in Haarlem ook zeer actief op maatschappelijk vlak. Zo was hij o.a. lang voorzitter van ”De Hanze”, een rooms-katholieke ondernemersvereniging in Haarlem. Na het overlijden van de oprichter in 1934 werd de N.V. voortgezet door beide zoons. In 1939 beschikte de zaak ook over een reparatie-inrichting voor schrijfmachines. In juni 1945 adverteert de firma als volgt: “Nu de oorlog voorbij is, koopt U natuurlijk bij een oud vertrouwd adres studieboeken, papierwaren en vreemde postzegels”. Rond 1960 werd het bedrijf opgeheven.

Bontenbal Haarlem

De familie Bontenbal was een echte “leesbibliotheek-familie”. Vier kinderen van de Rotterdamse schildersknecht Bontenbal begonnen allemaal een leesbibliotheek. Joseph Frederik Bontenbal (Frits) startte in 1909 een leesbibliotheek in Rotterdam aan de Hofdijk nr. 51 (hier eerder voorbij gekomen). Zijn jongere broer, Nicolaas Bontenbal, werkte eerst bij Frits in de zaak, maar verhuisde in 1924 naar Haarlem, waar hij op de Jansweg nr. 51, naast de schouwburg, zijn eigen leesbibliotheek opende. Uit het grote etiket blijkt dat hij ook op nr. 41 heeft gezeten. Toen Nicolaas in 1927 jong overleed, werd de zaak voortgezet door zijn weduwe, mevr. M. W. Bontenbal-de Groot (Margaretha). Het werd onder haar “bewind” de grootste leesbibliotheek van Haarlem. De bibliotheek omvatte ook Engelse, Franse en Duitse boeken, de leenprijs was voor alle boeken 8 cent per deel, de catalogus kostte 25 cent. In mei 1935 opende ze een dependance aan het Stationsplein nr. 33, tegenover hotel Garni in Zandvoort. Dit filiaal moest op last van de bezetter (het lag in het spergebied) in 1942 sluiten. In de jaren ’50 werd mevr. Bontenbal geassisteerd door F. Bontenbal (vermoedelijk haar zoon) en de zaak verkoopt dan ook school-, schrijf- en tekenbehoeften. De leesbibliotheek op de Jansweg werd in november 1963 opgeheven. De twee zusters van Frits en Nicolaas, Neeltje en Sara Gerardina Bontenbal, hadden in de jaren ’30 een leesbibliotheek in Arnhem.