Viehoff Hilversum

Mien Viehoff (1895-1973) volgde haar eerste boekbinders-opleiding aan de Dagteeken- en Kunstambachtsschool , Vakschool voor Boekbinden in Amsterdam. Daar opende ze ook haar eerste boekbind-atelier. Haar fraai ontworpen briefhoofd maakte haar ambities duidelijk: “Atelier voor moderne bind- en stempelkunst, uitvoering van portefeuilles, albums, boekbanden in goud- en blinddruk, gebatikt perkament naar eigen ontwerp”. Vanaf 1918 was zij lid van de V.A.N.K. (Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst). Verschillende door haar ontworpen boekbanden werden in die tijd geëxposeerd. Najaar 1919 verhuisde zij haar atelier naar Hilversum. Toen zij in 1920 naar Zürich vertrok om daar een vervolgopleiding te gaan volgen, raakte ze, mede onder invloed van haar zus Annie, in de ban van de antroposofiebeweging rond Rudolf Steiner. Zij werd binnen de beweging actief. Pas rond 1943 pakte ze haar oude beroep weer op. Eind jaren ’50 had zij een atelier in de Eisengasse nr. 16 in Zürich. In 1967 vestigde ze zich in Dornach (Hügelweg nr. 35a), maar niet lang daarna moest zij om gezondheidsredenen haar boekbind-activiteiten staken. Merkwaardig genoeg zijn van haar weinig boekbanden bekend. Mien Viehoff overleed in 1973 in Arlesheim.

Standaard Hilversum

Op het hoogtepunt had uitgeverij De Arbeiderspers tussen de jaren ’20 en 1970 minstens 15 boekhandels verspreid over het land. Aanvankelijk onder de naam “Ontwikkeling”, maar later “ A.P. Boekhandel”. Vanaf de jaren ’30 ook in Hilversum op het adres Kerkbrink nr. 39 (ook wel nr. 35-39). In 1970 werden alle vestigingen verkocht aan het Belgische Standaard-concern. Het gele stempel vermeldt dan ook “A.P. Standaard Boekhandel”. Uit een advertentie in 1972 blijkt dat er in die periode 2 Standaard-zaken naast elkaar bestonden. De bovengenoemde op de Kerkbrink en (2e stempel) de “Standaard Boekhandel” op het adres Schoutenstraat nr. 8. Toen in 1976 het moederbedrijf failliet ging, werden de boekhandels verkocht aan de drukkerijgroep Bührmann-Tetterode. De Standaard-boekhandel op de Kerkbrink werd in 1984 nog vermeld.

Sleef Hilversum

In oktober 1923 opende J. A. Sleef een boekhandel aan de Tulpstraat nr. 50 in Hilversum onder de naam “Ontwikkeling”. Het ging naar alle waarschijnlijkheid, ook gezien de politieke voorkeur van Sleef (overtuigd socialist), om een filiaal van uitgeverij “Ontwikkeling”, later de Arbeiderspers. Deze uitgeverij opende in verschillende steden, verspreid over het land, vanaf de jaren ‘20 boekhandels onder de naam “Ontwikkeling”, later “AP Boekwinkel” of “Boekhandel Arbeiderspers”. De SDAP was bij deze zaken nauw betrokken. Hoe dan ook, in mei 1925 verhuisde Sleef naar de Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 94 en zette de zaak toen voort onder eigen naam, “Algemeene Boek- en Muziekhandel J. A. Sleef”. Men kon bij hem ook terecht voor druk- en bindwerk. Op 2 oktober 1926 werd de winkel verplaatst naar een ruimer pand op de Gijsbrecht van Amstelstraat nr. 134, bij de Hilvertsweg (tevens postagentschap). De zaak had ook een leesbibliotheek-afdeling/leesinrichting, met een aparte jeugdbibliotheek. Sleef presenteerde die afdeling als de “Eerste Hilversumsche Jeugdbibliotheek” (leesgeld 5 cent per week). In augustus 1932 werd boekhandel Sleef opgeheven.

Schaaf Hilversum

Frederik Willem Schaaf (1883-1928) vestigde zich, naar eigen zeggen, in 1900 als boekhandelaar in Hilversum. Daar heb ik geen bewijs van kunnen vinden, maar zeker is dat hij rond 1909 eigenaar werd van boekhandel E. Benjamin op het adres Koningsstraat nr. 145. De aan de zaak verbonden leesinrichting/leesbibliotheek droeg de naam “Elck wat wils” (75 soorten tijdschriften in 4 talen, leesbibliotheek 3000 nummers). Geruime tijd bleef Schaaf de naam Benjamin nog vermelden: “Boekhandel F. W. Schaaf (firma E. Benjamin)”. In 1911 werd de winkel verplaatst naar Havenstraat nr. 107 (een paar jaar later nr. 7), bij de Vaartweg. Najaar 1927 verhuisde de firma naar de Vaartweg nr. 1 (later nr. 1-3). Toen de oprichter in 1928 overleed, zette zijn weduwe, mevr. F. W. Schaaf-Sollmann (1883-1963) de zaak voort. Inmiddels was er ook sprake van een electrische drukkerij onder de naam “De Arend”. Incidenteel trad de boekhandel ook op als uitgever. Zo verscheen in 1932 “Hilversum als woonplaats” (een gids voor nieuwe bewoners, met een voorwoord van de burgemeester). In februari 1942 deelde Schaaf’s Boekhandel mee voorlopig op maandag gesloten te zijn i.v.m. kolenschaarste! De leesbibliotheek-afdeling werd in 1946 opgeheven. In 1947 gaf de zaak opnieuw een gids uit met de titel “De Hilversumsche vraagbaak geeft antwoord!”. In de jaren ’50 wordt naast de weduwe Schaaf als eigenaar haar schoonzoon Francois Renou (1915-2001) genoemd. Renou schreef meerdere publicaties over Het Gooi en Hilversum. Hoe lang de zaak nog bestaan heeft, is mij niet bekend.

Rozenbeek Hilversum

Barend Cornelis Rozenbeek Hzn. (1889-1940) ging in 1918 van start met een algemene boek- en kunsthandel op het adres ’s-Gravelandscheweg nr. 4B in Hilversum. In 1926 verhuisde de zaak naar de Schoutenstraat nr. 2, tegenover C&A, bij het postkantoor. Rozenbeek gaf in 1924 het volgende, nuttige boekje uit: “Beknopte boekhouding voor den boekhandelaar”, door Enneller. In de jaren ’20 was Rozenbeek betrokken bij de oprichting van de “Coöperatieve Vereeniging Hilversumsche Vereenigde Schoolboekhandel”. Barend Rozenbeek was ook actief als bestuurslid van de boekhandelaarsvereniging. In 1934 werd er een aparte uitgeverij-afdeling actief. Rozenbeek ging daarvoor een samenwerking aan met Pieter Johannes Venemans, wat leidde tot: Uitgeverij Rozenbeek & Venemans. Tussen 1934 en 1940 gaf men een groot aantal publicaties uit. In 1941 verhuisde de uitgeverij naar Schiedam. Na het overlijden van de oprichter in 1940 nam zijn weduwe mevr. E. M. Rozenbeek-Stoffels het roer over. In de jaren ’50 is de zaak een commanditaire vennootschap. De leiding is dan in handen van H. B. Rozenbeek en J. H. Ywema. In 1972 gaf boekhandel Rozenbeek “De geschiedenis van Gooiland” uit, geschreven door D. Th. Enklaar en A. C. J. Vrankrijker. De zaak heeft zeker tot 1979 bestaan.

Poelgeest Hilversum

Naast de door de Duitsers in beslag genomen zaak van David Pach (“De Volksche Boekhandel, v/h D. Pach”) kende Hilversum in de oorlog nog een andere nationaal-socialistische boekhandel. Op het adres Langestraat nr. 61 had H. van Poelgeest tussen 1940 en 1944 de “Nationaal Socialistische Boekerij”. “Steeds in voorraad “Mijn kamp” van de Führer in prachtband”. De zaak functioneerde tevens als agentschap voor de bladen “Hamer” en “Volk en vaderland”.

Pach Hilversum

De joodse boekhandelaar David Pach (1881-1942) begon rond 1907 een zaak op het adres Burmanstraat nr. 32 in Amsterdam (hier eerder ter sprake gebracht). In 1912 verhuisde hij naar Hilversum, waar zijn boek-, papier- en plaathandel zich bevond op het adres Leeuwenstraat nr. 6. In 1922 werd de winkel verplaatst naar de Leeuwenstraat nr. 13 (uit een advertentie: “het ruimste krantenhuis”). De zaak beschikte ook over een leesbibliotheek-afdeling (5 cent per deel per week, 3 boeken per week 10 cent, catalogus beschikbaar). Waar Pach’s politieke voorkeur lag, blijkt o.a. uit de bladen waarin hij adverteerde, bijvoorbeeld “Bevrijding, orgaan van de Bond van religieuze anarcho-communisten”. Het blad “De Vrije Socialist” was bij Pach los verkrijgbaar. Loten voor de “Joodsche Invaliden Loterij” konden bij hem aangeschaft worden. In 1934 trad Pach ook op als uitgever van : “ Hallo! Is hier de V.A.R.A.? wáár blijft dan het vrije woord?”, door G. J. Zwertbroek. In 1933 protesteerde hij openlijk tegen de boekverbrandingen in Nazi-Duitsland. Het zal dan ook niet verbazen dat zijn boekhandel in 1942 door de bezetter werd omgetoverd tot “De Volksche Boekhandel, v/h D. Pach”. De leesbibliotheek werd toen opgeheven. Deze foute boekhandel beval in advertenties speciaal aan: “Die Wehrmacht/Das Buch des Krieges 1940/1941”. Na de oorlog werd de zaak weer voortgezet door S. Pach, kennelijk met een 2e hands afdeling, want in advertenties werden “boeken en bibliotheken” te koop gevraagd. Rond 1951werd de zaak voorgezet door W. P. (Wout) Vuyk: “Wout Vuyk Internationale Boekhandel, v/h D. Pach”.